Chương trình MTQG nông thôn mới: bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục cơ bản

Các chỉ số liên quan đến phổ cập giáo dục, xóa mù chữ và tiếp tục học tập đạt mức cao, đặc biệt tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, từ đồng bằng đến miền núi.

Công tác phổ cập giáo dục đã đạt được những kết quả ấn tượng, đặc biệt ở các cấp mầm non và tiểu học và trung học cơ sở; các địa phương đã làm tốt công tác điều tra phổ cập, dự báo được tình hình tăng, giảm học sinh tại các địa bàn, vì thế mặc dù số học sinh tăng nhưng các địa phương đã cơ bản đáp ứng được các điều kiện về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên để thực hiện tổ chức dạy học số lượng học sinh/lớp theo quy định. Điều này phản ánh sự đầu tư mạnh mẽ của các địa phương vào cơ sở hạ tầng trường học, đội ngũ giáo viên và các chương trình hỗ trợ học sinh.

Công tác phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở tiếp tục được các địa phương quan tâm nhằm củng cố, duy trì đạt chuẩn phổ cập giáo dục và từng bước phấn đấu đạt chuẩn mức độ cao hơn để nâng cao chất lượng giáo dục; tạo điều kiện thuận lợi để huy động tối đa trẻ em trong độ tuổi vào học tiểu học tại địa bàn, nhất là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và trẻ em khuyết tật được đi học và hoàn thành chương trình tiểu học.

Năm học 2024 - 2025, tỉ lệ huy động học sinh đi học đúng độ tuổi cấp TH đạt 99,7%; tỉ lệ huy động học sinh hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học vào trung học cơ sở đạt 98,23%.

100% đơn vị cấp xã tại các tỉnh vùng miền núi phía bắc, Tây Nguyên đều được công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non trẻ 5 tuổi. Tỉ lệ huy động trẻ 5 tuổi ra lớp đạt từ 98% trở lên, tỉ lệ trẻ em 5 tuổi được học 2 buổi/ngày đạt 97,7%; tỉ lệ trẻ em 5 tuổi được tổ chức ăn bán trú đạt 95,1%.

Với nhiều giải pháp đồng bộ từ công tác tuyên truyền, phối hợp giữa các đơn vị, các ngành để huy động mọi nguồn lực đảm bảo, tuyển dụng đội ngũ, bố trí nguồn lực tài chính; thực hiện các chính sách của trẻ em và đội ngũ theo quy định của Chính phủ như hỗ trợ ăn trưa cho trẻ em mẫu giáo, hỗ trợ giáo viên dạy tăng cường tiếng Việt và lớp ghép… qua đó đã tạo mọi điều kiện để duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục mầm non trẻ 5 tuổi, duy trì và nâng cao chất lượng chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi sẵn sàng vào học lớp 1. Những thành tựu này không chỉ cải thiện tỉ lệ nhập học mà còn góp phần xây dựng nền tảng giáo dục vững chắc cho thế hệ trẻ ở các khu vực khó khăn.

Trong 5 năm thực hiện Chương trình, công tác xóa mù chữ được chú trọng ở nhiều địa phương, tỉ lệ biết chữ tiếp tục được nâng lên. Các giải pháp tuyên truyền và tổ chức học tập đã thu hút đông đảo học viên tham gia. Tỉ lệ biết chữ trong độ tuổi 15 - 60 tiếp tục tăng hàng năm. Toàn quốc duy trì 100% tỉnh/thành đạt chuẩn xoá mù chữ mức độ 1, trong đó 55/63 tỉnh (87,3%) đạt chuẩn xoá mù chữ mức độ 2.

Trong 5 năm thực hiện Chương trình, cả nước đã huy động được 261.130 người tham gia học xóa mù chữ, bình quân hằng năm là 52.226 người. Lực lượng giáo viên và cộng tác viên tham gia công tác xoá mù chữ cơ bản đáp ứng yêu cầu. Nhiều địa phương đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền về xoá mù chữ.

Ban Chỉ đạo các cấp được kiện toàn, bổ sung nhân sự kịp thời, xây dựng quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ và ban hành kế hoạch hằng năm với chỉ tiêu, giải pháp cụ thể.

Các trung tâm học tập cộng đồng, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên đã phát huy vai trò: khảo sát, mở lớp, phân công giáo viên, kí hợp đồng giảng dạy; phối hợp với các trường tiểu học, trung học cơ sở, cơ sở giáo dục bắt buộc, trại giam, cơ sở cai nghiện để tổ chức dạy xoá mù chữ.

Đối với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, tỉ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở tiếp tục học lên trung học phổ thông hoặc các chương trình giáo dục tương đương đạt trên 85% nhờ vào các chính sách khuyến khích học tập như miễn giảm học phí, cung cấp học bổng và xây dựng các trường trung học phổ thông nội trú.

Ngoài ra, các chương trình giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kĩ năng cũng được triển khai mạnh mẽ, tạo cơ hội cho học sinh không tiếp tục học trung học phổ thông vẫn có thể phát triển bản thân. Những kết quả đạt được trong phổ cập giáo dục, xóa mù chữ và tiếp tục học tập cho thấy sự thành công của Việt Nam trong việc đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục cơ bản cho mọi người dân. Các chính sách quốc gia, cùng với sự nỗ lực của các địa phương, đã tạo ra một hệ thống giáo dục ngày càng toàn diện và công bằng hơn.

Triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 theo Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ, giáo dục được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn. Bám sát định hướng này, Bộ GDĐT đã ban hành Quyết định số 965/QĐ-BGDĐT ngày 28/3/2025 về công tác thông tin, truyền thông và chỉ đạo triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.

Tại Hải Phòng đã thực hiện triệt để, đồng bộ nhiều lĩnh vực từ giáo dục, y tế, sơ sở vật chất, đời sống văn hoá, kinh tế, thu nhập của người dân… Trong đó, xã Hà Bắc, Thành phố Hải Phòng nổi lên như mô hình tiêu biểu trong thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục nông thôn, góp phần đưa địa phương trở thành điểm sáng của thành phố trong xây dựng nông thôn mới nâng cao và hướng đến nông thôn mới kiểu mẫu.

Theo báo cáo của xã Hà Bắc, toàn xã hiện có 12 điểm trường thuộc ba cấp học, đều được đầu tư khang trang, kiên cố và đồng bộ theo tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bốn trường Mầm non của xã đạt chuẩn quốc gia mức độ I, đảm bảo đầy đủ phòng học, khu vui chơi, đồ dùng và các điều kiện chăm sóc – giáo dục trẻ. Bốn trường Tiểu học đều đạt chuẩn quốc gia mức độ II – mức cao nhất trong hệ thống chuẩn quốc gia hiện nay. Bốn trường trung học cơ sở, trong đó một trường đạt chuẩn mức độ II, ba trường đạt mức độ I, đều có cơ sở vật chất đầy đủ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện.

Công tác xây dựng thư viện cũng được chú trọng. Hệ thống 12 thư viện trường học với hơn 16.000 đầu sách, cùng các mô hình thư viện xanh đã hỗ trợ mạnh mẽ hoạt động đọc – học của học sinh. Nhà trường tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng thư viện số, mã QR tra cứu tài liệu, cải thiện năng lực tự học và nghiên cứu của học sinh nông thôn.

Đầu tư hạ tầng giáo dục đồng bộ đã giúp Hà Bắc hoàn thành và duy trì tiêu chí số 5 về trường học theo Bộ tiêu chí nông thôn mới nâng cao, phù hợp với tinh thần chuẩn hóa trường lớp trong Quyết định số 263/QĐ-TTg.

Hà Bắc đạt 100% trẻ 5 tuổi ra lớp, 100% học sinh hoàn thành chương trình tiểu học và tốt nghiệp trung học cơ sở. Toàn xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở mức độ 3 – mức cao nhất. Công tác xóa mù chữ được duy trì ở mức độ 2, đảm bảo mọi đối tượng trong độ tuổi đều được tiếp cận giáo dục.

Các kết quả này phản ánh sự quan tâm sâu sắc của địa phương đối với hoạt động dạy – học, phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục cơ bản trong Quyết định số 965/QĐ-BGDĐT. Việc duy trì tỷ lệ đi học đúng độ tuổi, giảm thiểu học sinh bỏ học đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Một trong những điểm nổi bật của Hà Bắc là việc tổ chức các hoạt động giáo dục thể chất và kỹ năng sống phong phú. Các trường THCS đã thành lập nhiều Câu lạc bộ như cờ vua, bóng đá, cầu lông, điền kinh… giúp học sinh phát triển thể chất và năng khiếu. Nhà trường thường xuyên tổ chức các hội khỏe Phù Đổng, ngày hội thể thao, tạo sân chơi lành mạnh và khuyến khích tinh thần rèn luyện.

Các nhà văn hóa thôn được đầu tư đầy đủ, với 18/18 thôn có sân thể thao. Toàn xã có 64 câu lạc bộ văn hóa – thể thao hoạt động thường xuyên, gắn kết cộng đồng, thúc đẩy phát triển giáo dục toàn diện theo tinh thần của Quyết định số 263/QĐ-TTg.

Thực hiện chỉ đạo của Quyết định 965/QĐ-BGDĐT, xã Hà Bắc đã triển khai mạnh mẽ các hoạt động chuyển đổi số trong giáo dục. 100% điểm trường được trang bị wifi miễn phí; quản lý hồ sơ, học bạ điện tử; sử dụng các nền tảng hỗ trợ dạy học trực tuyến; áp dụng mã QR trong xây dựng môi trường học tập thông minh. Việc quản lý sức khỏe học sinh thông qua hồ sơ điện tử cũng được triển khai hiệu quả.

Chuyển đổi số đã tạo sự thay đổi căn bản trong hoạt động dạy – học, giúp học sinh vùng nông thôn tiếp cận dễ dàng với nguồn học liệu phong phú, nâng cao chất lượng giáo dục và thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền.