Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông – phương thức dạy học phát triển các kĩ năng thực hành, năng lực của học sinh

Nhiều hoạt động cụ thể sử dụng di sản trong dạy học được các sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), các phòng giáo dục, các trường trung học tích cực triển khai như tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên, tổ chức các giờ dạy có sử dụng di sản, trao đổi rút kinh nghiệm...và kết quả được đánh giá rất khả quan.

Giáo viên chủ động sưu tầm tư liệu xây dựng bài học, học sinh hào hứng học tập

Hầu hết các cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên ở những địa phương đã nhận thức rõ về vai trò, ý nghĩa của sử dụng di sản trong dạy học đối với việc hình thành các kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần phát triển năng lực của học sinh. Nhiều thầy cô giáo cho biết, công việc sưu tầm tư liệu, hình ảnh và xử lý thông tin, viết báo cáo và trình bày kết quả đã tác động tích cực, giúp đỡ họ rất nhiều trong việc triển khai áp dụng sử dụng di sản trong dạy học vào các bài học cụ thể trong các bộ môn Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc.

Từ nhận thức đúng đắn về sử dụng di sản trong dạy học, giáo viên các trường THCS, THPT đã tích cực sử dụng di sản trong các bài học cụ thể, các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hay tổ chức học sinh học trải nghiệm tại di sản. Thông qua đó, năng lực của nhiều giáo viên đã được nâng cao, thể hiện ở khả năng thiết kế tiến trình dạy học và tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh một cách phong phú và sinh động. Các bài học được xây dựng phù hợp với việc sử dụng di sản trong dạy học, đảm bảo dựa theo chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông.

Nhiều giáo viên đã chủ động sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, băng đĩa về các di sản có liên quan đến bài học để phục vụ cho tổ chức các hoạt động của học sinh. Nhiều giáo viên còn xây dựng hệ thống tư liệu về di sản cho chủ đề dạy học nhằm hỗ trợ hoạt động tìm tòi, khám phá của học sinh…

Đặc biệt, kĩ năng tổ chức hoạt động nhóm, kĩ năng điều khiển thảo luận, kĩ năng đặt câu hỏi định hướng học sinh, tổ chức đưa học sinh đến di sản, tổ chức quản lý và các hoạt động học tập tại di sản, tổ chức các nhóm học sinh tham quan và thảo luận tìm hiểu di sản của nhiều giáo viên đã được nâng cao. Cùng với đó là sự phối hợp giữa các thầy cô giáo với cán bộ di tích, bảo tàng, cán bộ phụ trách công tác văn hóa trong việc khai thác các tư liệu, tranh ảnh… của di sản để phục vụ cho công tác giảng dạy. Đây cũng là cơ hội để phối hợp tổ chức cho học sinh thực hiện học tập tại di sản và các hoạt động ngoại khóa tại di sản.

Trao đổi với chúng tôi, nhiều giáo viên cho biết: Chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn cụ thể từ Bộ GD&ĐT. Ngoài tài liệu tập huấn phần chung, các tài liệu dành cho từng bộ môn đã góp phần giúp cho giáo viên hiểu rõ hơn về tiến trình sư phạm của việc sử dụng di sản trong dạy học, đồng thời qua đó cũng giúp cho giáo viên có thể khai thác nhiều nguồn lực khác nhau nhằm hỗ trợ cho việc sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông.

Qua thời gian triển khai, nhiều chủ đề sử dụng di sản trong dạy học đã được các giáo viên xây dựng. Nhiều giáo án hay kế hoạch bài học, các vidio bài dạy, nhiều hoạt động ngoại khóa trải nghiệm di sản đã được thiết kế và thử nghiệm trong các trường THCS, THPT ở các tỉnh. Đây là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng của giáo viên trong giai đoạn tiếp theo. Ngoài ra, có thể kể đến chương trình “Sử dụng di sản văn hóa phi vật thể trong dạy học ở trường phổ thông vì sự phát triển bền vững” giữa Bộ GD&ĐT với Unessco Hà Nội, Unessco Băng Cốc (Thái Lan) và Bảo tàng dân tộc học Việt Nam là một nguồn tài liệu tham khảo quan trọng giúp đỡ cho giáo viên rất nhiều trong việc thực hiện sử dụng di sản trong dạy học.

Khi nói về hình thức học mới này, nhiều học sinh và cả phụ huynh tỏ ra rất hào hứng, ủng hộ việc sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông. Các em học sinh cho biết, các em đều chờ đợi đến mỗi giờ học được tiếp cận và tìm hiểu nội dung bài học thông qua các di sản. Mỗi bài học là một trải nghiệm thú vị, khơi gợi được niềm đam mê, tạo động lực để các em học tập và sáng tạo. Đối với học sinh, dạy học thông qua di sản đã giúp các em phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức, kích thích hứng thú nhận thức, phát triển trí tuệ và nhân cách của học sinh. Bên cạnh đó, dạy học thông qua di sản còn góp phần phát triển một số kỹ năng mềm như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng, kỹ năng hợp tác, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng quản lí thời gian, kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin,…

Nhiều học sinh còn mong muốn sẽ được trao nhiều cơ hội tiếp cận với các nguồn thông tin và tư liệu ngoài nhà trường để phục vụ hoạt động tìm tòi, nghiên cứu các di sản trong học tập. Điều này cần sự quan tâm, phối hợp nhiều hơn nữa từ ngành văn hóa, các tổ chức xã hội và gia đình.

Có thể sử dụng hiệu quả di sản trong dạy học đối với nhiều môn học

Thực tế, chúng ta mới đang sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông đối với các môn học: Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc. Từ báo cáo đánh giá của các nhà trường, các sở GD&ĐT cho thấy, hình thức này đang thể hiện sự ưu việt và hoàn toàn có thể mở rộng vận dụng ở các môn học khác như: Sinh học, Vật lý, Hóa học, Ngữ văn, Giáo dục công dân và Mỹ thuật.

Thời gian tới, các cấp quản lý giáo dục và các nhà trường cần tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, học sinh và cộng đồng về vai trò, ý nghĩa của sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông. Bộ GD&ĐT đang và sẽ tiếp tục nghiên cứu, rút kinh nghiệm về công tác chỉ đạo, xây dựng các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo chuyên môn để tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên vận dụng một cách sáng tạo việc sử dụng di sản trong dạy học. Tăng cường biên soạn và bổ sung các tài liệu, các băng đĩa, các tiết dạy minh họa để giáo viên, học sinh tham khảo trong giảng dạy học tập. Tiếp tục tổ chức tập huấn chuyên môn về phương pháp, hình thức sử dụng di sản trong dạy học. Theo đó, các sở GD&ĐT tiếp tục rà soát, rút kinh nghiệm về việc triển khai việc sử dụng di sản trong dạy học ở các trường phổ thông để từ đó có những chỉ đạo kịp thời, nhân rộng trong thời gian tới.

Các địa phương cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học: dạy học trên lớp, dạy học tại di sản và tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hứng thú hơn trong quá trình học tập. Gắn việc sử dụng di sản trong dạy học với kiến thức thực tiễn, kiến thức liên môn nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh. Lựa chọn và xây dựng một số chủ đề môn học hay liên môn phù hợp với việc sử dụng di sản trong dạy học. Mỗi chủ đề có thể bao gồm các kiến thức và kỹ năng của nhiều tiết học trong chương trình. Các địa phương cần lựa chọn giáo viên dạy minh họa, dự giờ, rút kinh nghiệm giờ học với quan điểm tập trung vào hoạt động học của học sinh. Thông qua hoạt động dự giờ, rút kinh nghiệm để tất cả giáo viên cùng nâng cao trình độ. Cũng cần nhấn mạnh, việc sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông phải gắn với đổi mới kiểm tra, đánh giá.

TS. Nguyễn Xuân Trường, Vụ Giáo dục Trung học