Quảng Trị: Kiên trì hành trình xóa mù chữ, gieo chữ trên những triền núi

Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xóa mù chữ ở Quảng Trị đã đạt được kết quả ấn tượng: đến cuối năm 2024, 100% xã trong tỉnh đã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; 99,01% người dân trong độ tuổi 15–60 biết chữ mức độ 2. Những con số ấy không chỉ thể hiện thành quả của ngành giáo dục mà còn là kết tinh của ý chí, nghị lực và tinh thần học tập suốt đời của người dân vùng đất khó.

Ánh đèn lớp học nâng bước tri thức vùng Trường Sơn

Ban ngày, đồng bào đi rẫy; khi hoàng hôn buông xuống, họ lại quây quần bên ánh đèn học chữ. Ở xã A Tầng, tỉnh Quảng Trị, lớp học ban đêm do Trường TH&THCS Ba Tầng phối hợp với Bộ đội Biên phòng tổ chức đã trở thành điểm sáng trong công tác xóa mù chữ vùng biên. Hai mươi học viên, ở độ tuổi đôi mươi đến ngoài ba mươi, cặm cụi đánh vần, tập viết, đọc từng câu chuyện nhỏ. Có người đi bộ hàng cây số mỗi tối để đến lớp, chỉ vì “muốn biết đọc để xem giấy tờ, muốn viết tên mình cho đúng”.

Không chỉ dạy chữ, các thầy cô còn lồng ghép bài học về chính sách, pháp luật, kỹ năng sản xuất, bảo vệ rừng, phòng chống tảo hôn và di cư tự do. Chính sự gần gũi, linh hoạt ấy giúp lớp học trở nên hấp dẫn, học viên gắn bó và tiến bộ nhanh chóng. Từ chỗ không biết chữ, nhiều người nay đã có thể ký tên, viết đơn, đọc biển hiệu – và quan trọng hơn, họ đã tự tin hơn trong cuộc sống.

Lớp học đặc biệt với thầy giáo là những người lính Đồn Biên phòng Ba Tầng, tại xã A Dơi, tỉnh Quảng Trị.

Cũng tại xã A Dơi, một lớp học đặc biệt khác dành riêng cho phụ nữ vùng cao được mở ra trong sự phối hợp của Đồn Biên phòng Ba Tầng, Hội Liên hiệp Phụ nữ và chính quyền địa phương. Ban ngày, họ là những người mẹ, người chị vất vả trên nương rẫy; tối đến, họ cắp vở đến lớp, kiên trì viết từng con chữ. Sau sáu tháng, nhiều học viên đã đọc được, viết được, biết tính toán khi mua bán hàng hóa.

“Biết chữ rồi, mình tự tin hơn, không sợ bị lừa khi đi chợ, cũng dạy con học tốt hơn”, chị Hồ Thị Lía – một học viên lớp xóa mù – chia sẻ. Những lớp học ấy không chỉ giúp xóa mù chữ mà còn xóa đi mặc cảm, khoảng cách, góp phần thay đổi tư duy và cuộc sống của phụ nữ vùng cao biên giới.

Chính sách và nỗ lực xây dựng nền tảng học tập bền vững

Không chỉ dừng lại ở việc mở lớp dạy chữ, Quảng Trị còn hướng đến xây dựng nền tảng học tập bền vững. Ngày 27/5/2025, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 119/KH-UBND nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2030. Mục tiêu là để mọi người dân, dù ở vùng sâu vùng xa, đều có cơ hội học tập suốt đời – “biết chữ, dùng chữ và sống cùng tri thức”.

Các trung tâm học tập cộng đồng không chỉ dạy chữ, mà còn mở các lớp kỹ năng sống, chuyển giao kỹ thuật sản xuất, hướng dẫn sử dụng công nghệ thông tin. Nhờ vậy, con chữ không còn là mục tiêu cuối cùng, mà trở thành chìa khóa giúp người dân mở rộng hiểu biết, phát triển kinh tế và góp phần xây dựng nông thôn mới.

Lớp học cho phụ nữ dân tộc Bru-Vân Kiều vẫn sáng đèn mỗi tối tại xã Lìa, tỉnh Quảng Trị

Ông Võ Văn Minh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, chia sẻ: “Thực hiện Chỉ thị số 10-CT/TW năm 2011 và Chỉ thị số 29-CT/TW ngày 5/1/2024 của Bộ Chính trị về công tác phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ cho người lớn, Sở GDĐT đã tích cực tham mưu cho UBND và HĐND tỉnh ban hành nhiều chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia học tập.”

Cụ thể, Nghị quyết số 85/2022/NQ-HĐND và Nghị quyết số 61/2023/NQ-HĐND quy định hỗ trợ 3 triệu đồng cho mỗi người hoàn thành chương trình xóa mù chữ mức độ 2 – một chính sách khích lệ thiết thực đối với đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người ở vùng sâu vùng xa. Cùng với đó, Công văn số 1525/UBND-NCVX ngày 19/8/2024 yêu cầu các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, huy động người mù chữ đến lớp.

“Chúng tôi luôn xác định xóa mù chữ không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Sở đã phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Liên đoàn Lao động và Hội Khuyến học để tạo sức mạnh tổng hợp, đưa chữ đến từng bản làng,” ông Minh nhấn mạnh.

Học viên nắn nót viết những nét chữ đầu tiên sau 3 tháng học

Nhờ đó, đến cuối năm 2024, 100% đơn vị cấp xã của tỉnh đã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, và 99,01% người trong độ tuổi 15–60 biết chữ mức độ 2 – một kết quả đáng ghi nhận đối với địa phương có nhiều vùng miền núi, biên giới như Quảng Trị.

Thách thức và kỳ vọng cho chặng đường 2025–2030

Dẫu vậy, hành trình gieo chữ vẫn còn nhiều gian nan. Toàn tỉnh hiện vẫn có hơn 11.500 người trong độ tuổi 15–60 chưa biết chữ, chủ yếu tập trung ở vùng sâu, vùng xa. Địa hình phức tạp, dân cư phân tán, đời sống còn khó khăn khiến việc duy trì lớp học gặp không ít trở ngại. Tình trạng tái mù chữ cũng là vấn đề cần được chú ý, đặc biệt với người cao tuổi hoặc lao động di cư.

Để khắc phục, ngành giáo dục tỉnh đang đẩy mạnh các chương trình “sau biết chữ” – mở các câu lạc bộ đọc sách, lớp nghề ngắn hạn, lớp ứng dụng kỹ năng, giúp người học tiếp tục rèn luyện, tránh quên chữ và gắn việc học với sinh kế.

Song song đó là các chính sách đầu tư cơ sở vật chất, bồi dưỡng giáo viên, cung cấp tài liệu và huy động nguồn lực xã hội hóa. Nhiều doanh nghiệp, tổ chức xã hội đã đồng hành hỗ trợ kinh phí, sách vở, trang thiết bị học tập cho các lớp xóa mù ở vùng biên.

Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Quảng Trị Võ Văn Minh trao đổi về công tác xóa mù chữ của tỉnh

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể nói công tác xóa mù chữ ở Quảng Trị không chỉ là chuyện dạy đọc, dạy viết, mà là câu chuyện của niềm tin, nghị lực và khát vọng vươn lên. Từ ánh đèn dầu leo lét trong lớp học ban đêm đến những dòng chữ đầu tiên run run trên trang vở, tất cả đều mang trong mình ý nghĩa sâu sắc: tri thức là sức mạnh để thoát nghèo, để thay đổi cuộc đời.

Giai đoạn 2025–2030, tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu tiếp tục giảm sâu tỷ lệ mù chữ, củng cố chất lượng xóa mù bền vững và mở rộng các mô hình học tập cộng đồng. “Chúng tôi không chỉ muốn người dân biết đọc, biết viết, mà quan trọng hơn là biết vận dụng kiến thức để phát triển kinh tế, xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn,” Phó Giám đốc Sở GDĐT Võ Văn Minh khẳng định.

Trên những triền núi Trường Sơn, ánh đèn lớp học vẫn sáng, những người nông dân, thầy cô giáo, chiến sĩ biên phòng vẫn bền bỉ cùng nhau gieo chữ. Mỗi con chữ viết ra là một hạt mầm tri thức, là niềm tin và hy vọng về tương lai đổi mới. Với tinh thần đó, công tác xóa mù chữ ở Quảng Trị không chỉ mang lại tri thức cho từng người dân, mà còn thắp sáng con đường phát triển bền vững cho cả một vùng đất.