Bộ GDĐT khảo sát công tác xóa mù chữ tại Sơn La

Đoàn công tác Bộ GDĐT làm việc tại xã Mường Hung, tỉnh Sơn La

Mường Hung: Địa bàn biên giới nỗ lực duy trì kết quả và mở rộng cơ hội học tập

Mường Hung là xã biên giới với địa bàn rộng, 53 bản, hơn 24.600 nhân khẩu với nhiều dân tộc cùng sinh sống; trong đó, đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú và Xinh Mun chiếm tỷ lệ lớn. Đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn, dân trí không đồng đều, phần lớn người dân sinh sống bằng sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi. Trong điều kiện như vậy, việc duy trì và nâng cao kết quả phổ cập giáo dục, xóa mù chữ đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị địa phương.

Theo báo cáo, xã Mường Hung đã ban hành kế hoạch, tự kiểm tra và tổ chức thực hiện công tác phổ cập – xóa mù chữ theo đúng quy định. Ban Chỉ đạo được kiện toàn, phân công phụ trách đến từng bản, mỗi bản có 1 cán bộ mầm non, 1 cán bộ tiểu học, 1 cán bộ THCS cùng trưởng bản theo dõi dân số và cập nhật biến động. Đây là cơ chế giúp địa phương nắm chắc số liệu và kịp thời phát hiện đối tượng cần vận động ra lớp.

Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Sơn La Nguyễn Chí Chung phát biểu tại buổi làm việc

Về nhân lực, xã đã huy động đủ giáo viên đang công tác tại các trường trên địa bàn tham gia dạy xóa mù chữ, bảo đảm trình độ theo Luật Giáo dục 2019. Các lớp học được tổ chức tại cơ sở giáo dục hoặc trung tâm học tập cộng đồng, phù hợp điều kiện địa phương. Về cơ sở vật chất, xã đảm bảo lớp học được sử dụng thiết bị tối thiểu, phòng học của nhà trường hoặc trung tâm học tập cộng đồng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy – học.

Xã Mường Hung đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 và phổ cập THCS mức độ 2. Tỷ lệ thanh thiếu niên 15–18 tuổi tốt nghiệp THCS đạt 91,4%, trong đó 81,2% đang học tiếp lên THPT, GDTX hoặc GDNN — những chỉ số cho thấy sự chuyển biến tích cực về nhu cầu học tập và tiếp cận giáo dục sau phổ cập. Tỷ lệ huy động người khuyết tật có khả năng học tập đạt 98,5%, thể hiện sự bao trùm trong chính sách giáo dục của địa phương.

Đoàn khảo sát Bộ GDĐT hướng dẫn học viên điền phiếu khảo sát về xóa mù chữ

Púng Bánh: Triển khai bài bản, duy trì tỷ lệ biết chữ cao ở các nhóm tuổi

Khác với Mường Hung, xã Púng Bánh nổi bật ở việc triển khai công tác phổ cập – xóa mù chữ một cách bài bản và hệ thống. Xã tổ chức hội nghị quán triệt văn bản pháp luật với sự tham dự của 270 đại biểu; phát động Tuần lễ học tập suốt đời với 500 người tham gia; đồng thời lồng ghép tuyên truyền trong các cuộc họp định kỳ để đảm bảo sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị.

Về văn bản chỉ đạo, UBND xã ban hành đầy đủ các quyết định, công văn và đề án, từ thành lập Trung tâm học tập cộng đồng, chỉ đạo xây dựng xã hội học tập đến nhiệm vụ mở lớp xóa mù chữ giai đoạn 2. Đoàn kiểm tra công tác phổ cập – xóa mù chữ cũng được thành lập, giúp theo dõi sát sao và kịp thời điều chỉnh.

Kết quả cho thấy tỷ lệ biết chữ ở Púng Bánh duy trì ở mức cao ở tất cả các nhóm tuổi. Ở nhóm 15–60 tuổi, mức độ 1 đạt 94,17% và mức độ 2 đạt 92,99%. Xã đã mở hai lớp xóa mù chữ từ năm 2024 đến 2026, trong đó giai đoạn 1 duy trì 66 học viên, giai đoạn 2 duy trì 55 học viên tại hai bản Dồm và Pu Sút. Các lớp học được tổ chức vào buổi tối để phù hợp thời gian lao động của người dân.

Đoàn công tác Bộ GDĐT làm việc tại xã Púng Bánh, tỉnh Sơn La

Cơ sở vật chất của các trường học trên địa bàn cũng được đảm bảo: mầm non có đủ phòng học và thiết bị theo quy định, tiểu học và THCS duy trì tỷ lệ học sinh ra lớp và hoàn thành chương trình cao, hầu như không có tình trạng bỏ học ở bậc tiểu học. Tỷ lệ thanh thiếu niên 15–18 tuổi tốt nghiệp THCS đạt trên 80%, tạo nền tảng quan trọng cho việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Khó khăn về duy trì sĩ số và nguy cơ tái mù chữ

Tại buổi làm việc, đại diện đoàn công tác, ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chính sách giáo dục (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam), đánh giá cao nỗ lực của Sơn La trong tổ chức các lớp xóa mù chữ thông qua các tổ chức, đoàn thể ở thôn bản. Tuy nhiên, ông chỉ ra nhiều khó khăn mang tính đặc thù.

Trong đó, người học chủ yếu là phụ nữ lớn tuổi — lực lượng lao động chính trong gia đình. Họ làm việc cả ngày và chỉ có thể học vào buổi tối, trong khoảng thời gian 7–9 giờ, vốn là thời điểm nghỉ ngơi sau lao động nặng nhọc. Điều này khiến hiệu quả học tập không cao và việc duy trì sĩ số gặp khó khăn.

Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chính sách giáo dục (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) Nguyễn Minh Tuấn trao đổi tại buổi làm việc

Số người mù chữ còn lại trong cộng đồng hiện rải rác, mỗi bản chỉ vài trường hợp, gây khó cho việc tập trung lớp học. Vì vậy, ông Tuấn đề xuất thay đổi mô hình, chuyển sang dạy theo nhóm nhỏ, ứng dụng công nghệ hiện đại để hỗ trợ, đồng thời xây dựng tài liệu song ngữ phù hợp với đặc thù người dân tộc thiểu số.

Qua kiểm tra thực tế một lớp đã học xong giai đoạn một, ông ghi nhận rằng sau khoảng sáu tháng không rèn luyện, một số học viên đã giảm khả năng đọc viết. Điều này đặt ra yêu cầu cần tổ chức các chuyên đề ứng dụng tại trung tâm học tập cộng đồng, gắn học chữ với hoạt động sản xuất — từ trồng trọt, chăn nuôi đến phát triển kinh tế hộ gia đình — để duy trì và củng cố kỹ năng đọc viết, giảm nguy cơ tái mù chữ.

Lớp học xóa mù chữ cho học viên dân tộc Thái tại xã Púng Bánh, tỉnh Sơn La

Các khảo sát tại Sơn La là một phần trong tiến trình nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác xóa mù chữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hoạt động khảo sát được thực hiện trực tiếp tại bốn tỉnh đại diện vùng miền và gián tiếp trên phạm vi toàn quốc, nhằm thu thập dữ liệu, đánh giá mô hình, nhận diện điểm mạnh – hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp củng cố và mở rộng kết quả xóa mù chữ gắn với phòng chống tái mù chữ.