Tạo sự liên thông trong tạo nguồn, đào tạo và sử dụng giáo viên vùng biên giới

Tham dự có lãnh đạo, chuyên viên các đơn vị thuộc Bộ GDĐT; đại diện Bộ Nội vụ; Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục; đại diện các Sở GDĐT tỉnh, thành phố có xã biên giới và các cơ sở đào tạo giáo viên trên cả nước.

Tọa đàm được tổ chức trong khuôn khổ triển khai Nghị quyết số 298/NQ-CP ngày 26/9/2025 của Chính phủ và các kế hoạch của Bộ GDĐT về nghiên cứu chính sách, cơ chế sử dụng nguồn tại chỗ trong đào tạo và sử dụng giáo viên tại các cơ sở giáo dục vùng biên giới.

Hình thành nguồn giáo viên có khả năng gắn bó lâu dài

Phát biểu khai mạc, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Anh Dũng cho biết, bảo đảm đội ngũ giáo viên cho các cơ sở giáo dục vùng biên giới không chỉ là vấn đề đáp ứng đủ số lượng mà quan trọng hơn là bảo đảm đúng cơ cấu, đúng chuyên môn, phù hợp với đặc thù địa bàn và có khả năng gắn bó lâu dài.

Qua nghiên cứu, khảo sát thực tiễn cho thấy, tại nhiều địa bàn biên giới vẫn còn tình trạng thiếu giáo viên, đặc biệt ở một số môn học; việc tuyển dụng gặp khó khăn, trong khi khả năng thu hút và giữ chân giáo viên công tác lâu dài còn hạn chế. Nguồn nhân lực tại chỗ có tiềm năng nhưng chưa được tạo nguồn, đào tạo và sử dụng một cách hệ thống.

Theo Phó Vụ trưởng Nguyễn Anh Dũng, giáo viên là người địa phương có nhiều lợi thế về ngôn ngữ, văn hóa, khả năng thích nghi và sự gắn bó với cộng đồng. Học sinh dân tộc thiểu số, học sinh vùng biên giới, học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú, trường dự bị đại học và sinh viên sư phạm có nguyện vọng trở về địa phương là những nguồn nhân lực quan trọng cần được quan tâm phát hiện, định hướng và hỗ trợ từ sớm.

Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để có giáo viên cho vùng biên giới mà cần hình thành được nguồn giáo viên tại chỗ có chất lượng và có khả năng phục vụ lâu dài tại chính địa phương. Chính sách cần tạo được sự liên thông trong toàn bộ quá trình từ tạo nguồn - tuyển sinh - đào tạo - tuyển dụng - sử dụng - phát triển nghề nghiệp - giữ chân.

Nguồn nhân lực tại chỗ có nhiều tiềm năng

Báo cáo kết quả nghiên cứu chính sách, cơ chế sử dụng nguồn tại chỗ trong đào tạo và sử dụng giáo viên tại các cơ sở giáo dục vùng biên giới được thực hiện tại 22 tỉnh, thành phố có xã biên giới, với 5 nhóm đối tượng khảo sát gồm 1.942 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non; 37.654 giáo viên; 36.082 học sinh dân tộc thiểu số; 1.863 học sinh trường dự bị đại học và 17.575 sinh viên sư phạm.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học sư phạm Hà Nội Nguyễn Ngọc Hà trao đổi tại tọa đàm

Theo báo cáo, đội ngũ giáo viên tại các cơ sở giáo dục vùng biên giới cơ bản đáp ứng yêu cầu tổ chức các hoạt động giáo dục, song vẫn còn tình trạng thiếu và mất cân đối theo cấp học, môn học, vị trí việc làm và giữa các địa bàn. Một số cơ sở giáo dục phải bố trí giáo viên dạy chéo môn, tăng tiết hoặc kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Trong số 37.654 giáo viên được khảo sát, 64,7% là người địa phương. Tiềm năng tạo nguồn còn thể hiện ở nhóm học sinh, sinh viên: 996/1.863 học sinh trường dự bị đại học, chiếm 53,5%, dự kiến lựa chọn ngành sư phạm; 11.036/17.575 sinh viên sư phạm có mong muốn hoặc có thể cân nhắc công tác tại vùng biên giới. Đáng chú ý, 14.114 sinh viên rất sẵn sàng hoặc sẵn sàng ký cam kết phục vụ nếu được hỗ trợ đào tạo đầy đủ và có điều kiện phù hợp.

Tuy nhiên, việc phát huy nguồn nhân lực tại chỗ còn chịu tác động bởi điều kiện học tập, công tác hướng nghiệp, thông tin về nhu cầu tuyển dụng và cơ hội việc làm. Với sinh viên sư phạm, các yếu tố như việc làm sau tốt nghiệp, tiền lương, phụ cấp, nhà ở, điều kiện sinh hoạt, môi trường công tác và cơ hội phát triển nghề nghiệp cũng ảnh hưởng đến quyết định công tác, gắn bó tại vùng biên giới.

Gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng và việc làm sau tốt nghiệp

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi về các giải pháp tạo nguồn giáo viên từ sớm, nhất là việc phát hiện, định hướng và hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số, học sinh tại các địa bàn biên giới có năng lực, có nguyện vọng theo học ngành sư phạm.

Một trong những nội dung được quan tâm là tăng cường phối hợp giữa địa phương và cơ sở đào tạo, gắn nhu cầu giáo viên theo từng cấp học, môn học, địa bàn với tuyển sinh, đào tạo và bố trí việc làm sau tốt nghiệp. Chính sách hỗ trợ đào tạo cần gắn với tuyển dụng, cam kết phục vụ, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của địa phương, cơ sở đào tạo và người học.

Các đại biểu cũng trao đổi về việc phát huy vai trò của các trường dự bị đại học trong tạo nguồn; hoàn thiện cơ chế cử tuyển theo hướng gắn với nhu cầu sử dụng; phát huy phù hợp các cơ chế đặt hàng, hỗ trợ đào tạo; nghiên cứu cơ chế tuyển dụng phù hợp đối với nguồn nhân lực được đào tạo theo chính sách.

Bên cạnh đó, các ý kiến đề cập đến những điều kiện bảo đảm để giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với địa bàn như nhà ở, nhà công vụ, điều kiện sinh hoạt, giao thông, môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ, bồi dưỡng chuyên môn và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Đại biểu tham dự tọa đàm

Các ý kiến, đề xuất tại tọa đàm sẽ là cơ sở thực tiễn để Bộ GDĐT tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và đề xuất các chính sách phù hợp, hướng tới xây dựng đội ngũ giáo viên vùng biên giới đủ về số lượng, phù hợp về cơ cấu, bảo đảm chất lượng và gắn bó lâu dài với địa bàn.