Chuyện giáo dục mầm non ở Lào Cai

Ngỡ ngàng… Khe Băng

Trước khi xỏ chân vào ủng để chuẩn bị cho hành trình đi bộ lên phân hiệu Khe Băng (thuộc Trường Mầm non Hoa Ban, xã Gia Phú, huyện Bảo Thắng), chị Hương (cán bộ Phòng GD&ĐT huyện Bảo Thắng) đã kể với chúng tôi về những thay đổi của những đứa trẻ vùng cao ở các lớp học mầm non, chị bảo “nếu trước đây gặp người lạ các cháu sẽ đứng nép sau cánh cửa, nếu được hỏi chỉ nhìn không nói gì, nếu hỏi nhiều quá, mắt sẽ ướt ướt nhưng giờ thì khác lắm rồi”.

Nghe là vậy nhưng chưa hẳn chúng tôi đã tin vậy.

Sau gần nửa tiếng đi bộ trên con đường lão nhão, lầy lội, đầy những sống trâu sau những ngày mưa, phân hiệu Khe Băng ở ngay trước mắt với một khuôn viên xinh xắn, những luống rau ngót, rau dền nhỏ nhắn, một cầu trượt ngoài trời được đặt gọn ghẽ một góc. Phân hiệu nằm trên đỉnh núi, trong một không gian chung cùng với phân hiệu của trường tiểu học và nhà văn hóa thôn. Tất cả hiện lên bằng màu sắc tươi mới.

Cô giáo Lê Thị Thùy Dương và các học sinh Phân hiệu mầm non Khe Băng

Chúng tôi đi thẳng qua cổng để tiến vào lớp học, gần 20 đứa trẻ màu tóc hung hung trong những bộ quần áo cũ, có đứa mặc trang phục dân tộc (100% dân thôn Khe Băng là dân tộc Dao) hướng ra cửa, chúng tôi chào trước “Cô chào các cháu!” Tất cả đồng thanh “Cháu chào cô ạ!”. Không phải là những đứa trẻ đứng nép sau cửa, không phải là những ánh mặt sợ sệt, ươn ướt nước mà là những nụ cười tự tin, rặng rỡ dù hôm nay mới là ngày tựu trường đầu tiên của học sinh mầm non sau gần 3 tháng nghỉ hè.

Cô giáo Lê Thị Thùy Dương, một cô giáo trẻ với 8 năm tuổi nghề xinh đẹp và hoạt bát hệt như những cô giáo đã bắt gặp ở đâu đó giữa thành phố lớn. Nhà Dương cách trường gần 30 cây số, con nhỏ nhưng chính em chủ động xung phong đi phân hiệu. Đây đã là phân hiệu thứ ba trong tổng số 7 phân hiệu vùng khó khăn của Trường mầm non Hoa Ban mà Dương đã xung phong đến làm việc.

Lớp học sôi nổi với giờ học hát, cả chục bài hát được đám trẻ thuộc và hát rộn ràng. Các trò chơi diễn tả về con vật, về hiện tượng thời tiết như mưa, gió được cô giáo gợi ra đều được những đứa trẻ từ 3-5 tuổi hưởng ứng nhanh chóng và chính xác. Hoạt động góc, một trong những nội dung khá hóc búa cũng được các bé từng bước hoàn thành.

Giờ học ngoài trời có lẽ mới thực sự là lúc niềm vui được vỡ òa trên những khuôn mặt hồn nhiên, áo quần cứ xộc xệch mà chạy, mà nhảy, mà cười, mà nói như không có người lạ đang quan sát chúng sẽ làm gì, ra sao.

Sự ngỡ ngàng nhân lên cùng niềm vui của những người được chứng kiến. Có thể ai đó thấy sự ngỡ ngàng của chúng tôi là bình thường nhưng để có sự bình thường như thế là cả sự nỗ lực của quá trình đổi mới phương pháp giáo dục mầm non theo hướng lấy trẻ làm trung tâm của giáo dục mầm non Lào Cai.

Nói như cô giáo Dương, sự chủ động, nhanh nhẹn, tích cực, sự hứng thú hay niềm vui tới lớp của những đứa trẻ vùng cao bắt đầu từ chính từ những thay đổi trong phương pháp tổ chức lớp học, cách sắp xếp bố trí lớp học, xây dựng các hoạt động phù hợp.

Và nếu được theo những bàn chân nhỏ xíu vượt qua 4-5 cây số đường rừng mỗi ngày để đến trường đều đặn tới nỗi, phân hiệu Khe Băng luôn duy trì tỷ lệ chuyên cần xấp xỉ 100% sẽ thấy, ngỡ ngàng không phải là cảm giác mà là sự cảm phục.

Xóa cặp lồng cơm đi học

Vẫn là câu chuyện trên đường đến với thăm các phân hiệu và điểm trường mầm non, chị Hương (cán bộ Phòng GD&ĐT huyện Bảo Thắng) kể cho chúng tôi nghe về những cặp lồng cơm đến lớp của những đứa trẻ mà khi mở ra, cô giáo chỉ biết rớt nước mắt, trong đó là củ khoai, là miếng cơm cháy, là vài cọng rau rừng, thậm chí có khi chỉ là quả ớt và có khi là không có gì.

Bữa trưa đi học của trẻ mầm non vùng cao như thế, trước khi Lào Cai thực hiện xóa cặp lồng cơm đi học. Không còn phải mang theo cặp lồng đi học, giờ 100% trẻ mầm non ở Lào Cai ăn cơm trưa ở trường. Tại các phân hiệu, phụ huynh sẽ là người thay phiên nhau đến nấu bữa trưa cho trẻ.

Niềm vui đến trường của trẻ mầm non vùng cao ở Lào Cai

Có con 5 tuổi đang theo học tại phân hiệu Mã Ngan (thuộc Trường Mầm non Sơn Ca, xã Tằng Lỏong, huyện Bảo Thắng), hôm nay là lịch nấu cơm trưa của chị Phùng Cù Máy. Bữa trưa đã chuẩn bị xong, giờ đang đứng xem con học hát, chị tâm sự: “Trước kia chưa đi học, ngày nào mình cũng phải đưa con lên nương cùng, nhà không có gì để ăn nên cháu gầy lắm, đi khám bác sĩ bảo suy dinh dưỡng. Từ ngày đi học, được ăn cơm trưa có thịt, cháu béo hơn, nhanh nhẹn, hoạt bát hơn. Con đi học nên đi làm nương cũng không còn phải phía trước địu con, phía sau địu thóc nữa”.

Được cùng ăn một bữa cơm trưa với các cháu phân hiệu Khe Băng, được chứng kiến cảnh các cháu ăn hết bát tô cơm thứ nhất xếp hàng xin thêm bát thứ hai mới hiểu hết ý nghĩa của việc hỗ trợ bữa cơm trưa cho trẻ vùng khó khăn.

Chị Triệu Thị Liên, thôn Khe Băng, xã Gia Phú, có hai con đang theo học ở phân hiệu Khe Băng chia sẻ:  “Ăn cơm ở trường về nhà các cháu không muốn ăn cơm nữa, các cháu bảo đi học ăn cơm ngon hơn ở nhà. Có cơm ngon nên nhà cách trường 4 cây số nhưng ngày nào chúng cũng dắt nhau đi học. Đi học đứa nào cũng béo lên, ở nhà nghỉ hè mấy tháng lại gầy hơn”.

Có ăn no bụng mới có thể bạo dạn, nhanh nhẹn thế, có ăn no bụng mới nở được những nụ cười rạng rỡ thế và có ăn no bụng mới muốn đến trường thế. Dự án “tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ mầm non” do Ngân hàng Thế giới (WB) triển khai tại 63 tỉnh thành phố, trong đó có Lào Cai từ năm 2013 đã hiểu rõ điều này để triển khai một trong những nội dung hết sức thiết thực đó là hỗ trợ bữa ăn trưa cho trẻ thuộc diện khó khăn.

Dự án này cùng với sự nỗ lực của địa phương đến nay đã giúp Lào Cai xóa được cặp lồng cơm đi học. Bà Nguyễn Thị Thơm, Trưởng phòng GDMN, Sở GD&ĐT Lào Cai cho biết: “Chế độ ăn trưa tại trường, lớp mẫu giáo theo các đối tượng của dự án “tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ mầm non” đã giúp tăng tỷ lệ huy động trẻ đến trường, đặc biệt là tỷ lệ trẻ mẫu giáo của tỉnh Lào Cai đạt 95,4% (tăng 5,9% so với khi chưa có sự án). Tỷ lệ trẻ mẫu giáo được ăn bán trú và học hai buổi/ngày đạt 100% (tăng 23,4% so với khi chưa có dự án), góp phần giảm tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng, thể nhẹ cân, thể thấp còi và nâng cao chất lượng giáo dục mầm non”.

Lào Cai đang đặt mục tiêu hoàn thành phổ cập mầm non cho trẻ 4 tuổi. Nếu hoàn thành, đây sẽ lại là địa phương đi đầu cả nước. Đi đầu có đôi lúc cũng bị nghi ngờ là “chạy theo thành tích” nhưng như một ý kiến cho rằng, không giống như các cấp học khác, thước đo của mầm non chính là niềm vui mỗi ngày đến trường của trẻ. Và nếu thước đo này là chính xác thì giáo dục mầm non ở Lào Cai đã làm được và sẽ còn làm được nhiều hơn nữa trong tương lai.

Chia tay Lào Cai, chúng tôi nhớ như in câu chuyện dọc đường của chị Hương (cán bộ Phòng GD&ĐT huyện Bảo Thắng) về những ngày xây dựng các phân hiệu trường “Mỗi viên gạch có khi chỉ có giá 500 nhưng công vận chuyển lên là 5.000. Vậy mà đâu đâu cũng là niềm vui xây trường mới, trường nào cũng đẹp”.