Kết quả nổi bật trong lĩnh vực giáo dục thuộc Chương trình xây dựng nông thôn mới

Bước tiến rõ rệt về chất lượng giáo dục

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 ngành Giáo dục đã đạt được bước tiến lớn trong việc nâng cấp cơ sở vật chất trường học. Tỉ lệ trường đạt chuẩn quốc gia tăng đáng kể trên cả nước, đặc biệt ở các khu vực khó khăn. Sự gia tăng tỉ lệ trường đạt chuẩn quốc gia phản ánh nỗ lực đồng bộ của các cấp chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình giáo dục.

Các tiêu chí về giáo dục và đào tạo trong Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới được triển khai hiệu quả, giúp đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục cơ bản, mở rộng phổ cập và nâng cao tỉ lệ xóa mù chữ.

Các chỉ số liên quan đến phổ cập giáo dục, xóa mù chữ và tiếp tục học tập đạt mức cao, đặc biệt tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, từ đồng bằng đến miền núi. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức cần giải quyết để đảm bảo chất lượng giáo dục đồng đều trên cả nước.

Công tác phổ cập giáo dục đã đạt được những kết quả ấn tượng, đặc biệt ở các cấp mầm non, tiểu học và trung học cơ sở; các địa phương đã làm tốt công tác điều tra phổ cập, dự báo được tình hình tăng, giảm học sinh tại các địa bàn. Vì thế mặc dù số học sinh tăng nhưng các địa phương đã cơ bản đáp ứng được các điều kiện về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên để thực hiện tổ chức dạy học số lượng học sinh/lớp theo quy định. Điều này phản ánh sự đầu tư mạnh mẽ của các địa phương vào cơ sở hạ tầng trường học, đội ngũ giáo viên và các chương trình hỗ trợ học sinh.

Công tác phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở tiếp tục được các địa phương quan tâm nhằm củng cố, duy trì đạt chuẩn phổ cập giáo dục và từng bước phấn đấu đạt chuẩn mức độ cao hơn để nâng cao chất lượng giáo dục; tạo điều kiện thuận lợi để huy động tối đa trẻ em trong độ tuổi vào học tiểu học tại địa bàn, nhất là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và trẻ em khuyết tật được đi học và hoàn thành chương trình tiểu học.

Năm học 2024-2025, tỉ lệ học sinh đi học đúng độ tuổi cấp tiểu học đạt 99,7%. Tỉ lệ hoàn thành chương trình tiểu học vào trung học cơ sở đạt 98,23%.

Ở các tỉnh miền núi và Tây Nguyên, 100% xã đạt chuẩn phổ cập mầm non cho trẻ 5 tuổi. Tỉ lệ huy động trẻ đến lớp đạt từ 98% đến 100%. Chất lượng chăm sóc và giáo dục tăng lên 97,7% trẻ 5 tuổi học 2 buổi/ngày. Có 95,1% trẻ được ăn bán trú, tỉ lệ suy dinh dưỡng giảm xuống dưới 10%.

Để đạt được kết quả này trong quá trình thực hiện các đơn vị đã phối hợp tuyên truyền, đồng bộ giữa các ngành, huy động mọi nguồn lực đảm bảo, tuyển dụng đội ngũ, bố trí nguồn lực tài chính; thực hiện các chính sách của trẻ em và đội ngũ theo quy định của Chính phủ như hỗ trợ ăn trưa cho trẻ em mẫu giáo, hỗ trợ giáo viên dạy tăng cường tiếng Việt và lớp ghép; trợ cấp đối với trẻ em mầm non là con công nhân, người lao động làm việc tại khu công nghiệp; hỗ trợ kinh phí tổ chức nấu ăn cho trẻ em cho các cơ sở giáo dục mầm non ở xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã thuộc vùng khó khăn… qua đó đã tạo mọi điều kiện để duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục mầm non trẻ 5 tuổi, duy trì và nâng cao chất lượng chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi sẵn sàng vào học lớp 1.

Những thành tựu này không chỉ cải thiện tỉ lệ nhập học mà còn góp phần xây dựng nền tảng giáo dục vững chắc cho thế hệ trẻ ở các khu vực khó khăn.

Đào tạo nghề bám sát nhu cầu thực tế

Trong 5 năm qua, công tác xóa mù chữ tiếp tục được chú trọng và đạt nhiều kết quả tích cực. Đến trước 7/2025, tỉ lệ biết chữ trong độ tuổi 15 - 60 tăng đều hằng năm, toàn quốc duy trì 100% tỉnh, thành đạt chuẩn mức độ 1. Trong đó 55/63 tỉnh (87,3%) đạt mức độ 2. Cả nước đã huy động được 261.130 người tham gia học xóa mù chữ, bình quân mỗi năm trên 52.000 học viên, với đội ngũ giáo viên và cộng tác viên cơ bản đáp ứng yêu cầu.

Nhiều địa phương như Lạng Sơn, Hòa Bình, Gia Lai, Hà Giang, Nghệ An, Quảng Nam, Đắk Lắk, An Giang, Thanh Hóa… đã làm tốt công tác tuyên truyền và tổ chức lớp học. Ban chỉ đạo các cấp được kiện toàn, xây dựng kế hoạch hằng năm với chỉ tiêu cụ thể.

Các trung tâm học tập cộng đồng, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên phát huy vai trò quan trọng, phối hợp với trường học, trại giam, cơ sở cai nghiện để mở lớp xóa mù chữ. Nhiều mô hình đặc thù được triển khai: giáo viên ở Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh tham gia dạy; Trung tâm Giáo dục thường xuyên Gia Định và Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thanh niên xung phong phối hợp dạy cho phạm nhân; ở vùng biên giới, bộ đội biên phòng trực tiếp đứng lớp. Một số đơn vị quân đội còn gắn xóa mù chữ với phát triển kinh tế – xã hội và hỗ trợ vật chất cho học viên.

Về giáo dục nghề nghiệp và thường xuyên, tỉ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở tiếp tục học lên trung học phổ thông hoặc các chương trình tương đương đạt trên 85%. Nhiều chương trình giáo dục nghề nghiệp và kĩ năng được triển khai, tạo cơ hội phát triển cho học sinh không theo học trung học phổ thông, góp phần mở rộng hướng đi và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.

Công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tiếp tục được triển khai hiệu quả, phù hợp với nhu cầu thực tế của các địa phương và xu hướng phát triển của thị trường lao động. Nhiều tỉnh, thành phố đã chủ động rà soát, cập nhật danh mục nghề đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực phục vụ trực tiếp cho cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn như: kỹ thuật trồng trọt - chăn nuôi theo hướng hữu cơ, sơ chế - bảo quản nông sản, vận hành máy nông nghiệp, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và kinh tế số trong nông nghiệp.

Việc tổ chức đào tạo ngày càng gắn với thực tiễn sản xuất, nhiều lớp học được tổ chức ngay tại mô hình của doanh nghiệp, hợp tác xã, tạo điều kiện cho học viên thực hành, nâng cao kỹ năng, sẵn sàng tham gia thị trường lao động tại địa phương. Bên cạnh những đối tượng trẻ, chương trình đào tạo nghề còn chú trọng mở rộng đến các nhóm đối tượng khác, góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Trong giai đoạn 2021-2025, thông qua Nội dung 09 thuộc Nội dung thành phần 03 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã hỗ trợ đào tạo cho trên 240.000 lao động nông thôn. Nhờ đó, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2024 đạt 54 triệu đồng, tăng 1,3 lần so với năm 2020.

Đa dạng hình thức tuyên truyền và huy động nguồn lực

Công tác tuyên truyền và huy động nguồn lực là hai trụ cột quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển giáo dục, đặc biệt trong khuôn khổ Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Các hoạt động này không chỉ nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của giáo dục mà còn góp phần trực tiếp vào việc đạt được các tiêu chí nông thôn mới.

Nhờ sự kết nối chặt chẽ với Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, các địa phương đã triển khai nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng và huy động nguồn lực hiệu quả từ ngân sách nhà nước, vốn lồng ghép và đóng góp cộng đồng. Tuy nhiên, ở một số tỉnh nghèo, hiệu quả xã hội hóa giáo dục vẫn còn hạn chế, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ hơn.

Các địa phương đã triển khai nhiều hình thức tuyên truyền sáng tạo để nâng cao nhận thức cộng đồng về giáo dục, đồng thời lồng ghép các mục tiêu của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Các hoạt động bao gồm hội nghị, hội thi, phát thanh qua loa đài, đăng tải tin bài trên báo chí, và sử dụng các trung tâm học tập cộng đồng làm kênh truyền thông. Những nỗ lực này không chỉ phổ biến chính sách giáo dục mà còn nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn, phù hợp với các mục tiêu của chương trình nông thôn mới.

Các trung tâm học tập cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối tuyên truyền giáo dục với Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Ngoài việc tổ chức các lớp học bổ túc, các trung tâm này còn là nơi diễn ra các buổi sinh hoạt cộng đồng, hội thảo về giáo dục nghề nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn, giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của giáo dục trong việc đạt được các tiêu chí nông thôn mới như phát triển sản xuất và nâng cao đời sống.

Huy động nguồn lực là yếu tố then chốt để thực hiện các mục tiêu giáo dục trong khuôn khổ Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, đặc biệt trong việc xây dựng cơ sở vật chất trường học đạt chuẩn và đảm bảo các điều kiện học tập. Những nguồn lực này đã được sử dụng hiệu quả để đáp ứng tiêu chí giáo dục trong Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, như xây dựng trường lớp, cung cấp thiết bị dạy học và hỗ trợ học sinh khó khăn.