Tương tác và lan truyền tri thức

Khuyến đọc đến mọi người

Sự ra đời của thư viện từ thời cổ đại đã chứng minh tầm quan trọng của thư viện như là nơi dung chứa, lan truyền và kết nối tri thức. Nhà văn, nhà tư tưởng Nga D.X Likhachop từng viết: “Bất chấp sự thần kỳ của khoa học kỹ thuật, thư viện cho đến tận hôm nay vẫn là động cơ chính của học vấn” và “chỉ có sách mới là cơ sở đầu tiên của học thức”.

Nhìn lại lịch sử phát triển của nhân loại, ta thấy rằng tiến bộ của mọi quốc gia đều phải dựa trên nền tảng tri thức được khởi tạo và tích lũy trong một thời gian dài. Các quốc gia châu Âu có thể phục hưng và thẳng bước tiến vào thời đại Khám phá và Khai sáng với hàng loạt thành tựu khoa học kỹ thuật, triết học, là nhờ họ đã xây dựng xã hội học tập (XHHT) thông qua giáo dục chính thống, giáo dục đại chúng, tạo cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng cho mọi tầng lớp trong xã hội. Mạng lưới cung cấp học liệu phong phú đến người dân đã giúp phương Tây và Mỹ có nhiều phát kiến và sáng chế nằm ngoài khuôn viên trường đại học. Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore cũng là những quốc gia nhỏ bé vươn lên thành người khổng lồ nhờ chiến lược phát triển con người bài bản, trong đó có hệ thống thư viện rộng và sâu để tạo kênh khuyến đọc, khuyến học đến mọi tầng lớp nhân dân.

Những năm qua, Việt Nam đã học tập kinh nghiệm quốc tế trong việc xây dựng XHHT nhằm cung cấp cơ hội học tập suốt đời cho mọi người dân. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi để kiến tạo một XHHT là hệ thống thư viện rộng khắp nhằm cung cấp học liệu để người dân học suốt đời chưa được chú trọng và đẩy mạnh. Tham sánh hệ thống thư viện và văn hóa đọc ở các quốc gia phát triển, chúng ta dễ dàng thấy sự yếu kém của hệ thống thư viện ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là bình quân mỗi người dân Việt Nam chỉ đọc 0,8 cuốn sách/năm. Đặc biệt, trẻ em nông thôn hầu như chỉ đọc sách giáo khoa, lượng kiến thức từ các ông thầy sách khác gần như bằng 0. Thực tế, số lượng người mù chữ khi đất nước độc lập năm 1945 chiếm 94% dân số, cùng với hệ thống thư viện hoạt động kém hiệu quả trong hàng chục năm qua đã triệt tiêu sự hình thành và phát triển của văn hóa đọc trong xã hội Việt Nam.

Liên thông các thiết chế giáo dục

Đến nay, với nỗ lực của các thành viên xã hội cũng như dự án VNEN của Bộ GĐ - ĐT, khoảng 20.000 tủ sách đã có mặt tại các lớp học. Tuy nhiên, con số này mới đáp ứng khoảng 6% nhu cầu tủ sách trên toàn quốc.Vậy làm thế nào để khoảng 200.000 tủ sách được xây dựng, phủ kín tất cả các lớp học? Trước hết, ngành giáo dục cần thu thập, đánh giá kết quả vận hành mô hình Tủ sách phụ huynh, Tủ sách lớp em của Chương trình Sách hóa nông thôn và từ dự án VNEN để xây dựng tài liệu hướng dẫn các trường học trên toàn quốc xây dựng và vận hành hệ thống thư viện lớp học hiệu quả. Kế đến, ngành giáo dục cần phối hợp các cơ quan truyền thông từ trung ương đến địa phương để tạo nhận thức xã hội về sách và xây dựng các tủ sách cho con trẻ.“Khoán đầu sách” ở tủ sách và “khoán đọc” cho thầy cô giáo và học sinh như là nhiệm vụ của năm học để sách được khai thác tối đa và thói quen đọc được hình thành. Điều này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 29 về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, vì cổng trường và cửa lớp đã được mở để đón tri thức, tạo nên sự liên thông giữa thiết chế giáo dục trong và ngoài nhà trường. Ngành giáo dục cần tiếp tục đẩy mạnh chương trình sinh viên góp 2.000 đồng/tháng để xây dựng hàng ngàn Tủ sách lớp em.Ngoài ra, ngành cần phối hợp với các tổ chức như Chương trình Sách hóa nông thôn, Room to Read… để điều phối việc xây dựng tủ sách, tránh nỗ lực trùng lặp.

Ở cấp xã và thôn, cần thiết đưa tủ sách vào tiêu chí làng văn hóa vừa để có sách vừa nâng cao nhận thức người dân, thường xuyên luân chuyển sách giữa các TTHTCĐ và nhà văn hóa để nhiều sách đến gần người đọc nhất. Bên cạnh đó, cần tổ chức các sự kiện như ngày hội đọc sách, thi kể chuyện theo sách… trong không gian nhà văn hóa và TTHTCĐ. Thông qua nguồn nhân lực là giáo viên và học sinh để giới thiệu sách và chia sẻ kinh nghiệm đọc sách cho những người dân vốn trước đây chưa có thói quen đọc sách. Như học sinh xã An Dục, huyện Quỳnh Phụ, Thái Bình đã giới thiệu sách trên loa truyền thanh xã vào thứ 7 hằng tuần. Mục đích của việc này là tạo nên sự tương tác và lan truyền tri thức, tạo cầu nối giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Đây chính là nền tảng để xây dựng một “hệ sinh thái đọc” rộng lớn, bền vững, khuyến khích người dân chủ động học thường xuyên, liên tục và suốt đời - đặc trưng cơ bản nhất của một xã hội học tập.