Học tập suốt đời để thích ứng, hành động và cống hiến trong kỷ nguyên mới

Tham dự hội thảo có Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ Lại Xuân Lâm, Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Hay, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân, cùng đại diện các ban Đảng Trung ương, cơ quan Đảng Trung ương, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ban, ngành, địa phương, các cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, tổ chức giáo dục; các chuyên gia, nhà khoa học, nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.

Quang cảnh hội thảo

Để học tập trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân nhấn mạnh, sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc học, tự học và học tập không ngừng. Ngay sau Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào toàn dân xóa nạn mù chữ, Người căn dặn: “Muốn biết thì phải thi đua học. Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi. Càng tiến bộ, càng thấy càng phải học thêm”; “Xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo. Mình mà không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình”.

Quán triệt sâu sắc tư tưởng của Người, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai của dân tộc; xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội để mọi người dân được học tập thường xuyên, học tập suốt đời. Tư tưởng đó càng có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay, khi tri thức, khoa học và công nghệ phát triển nhanh chóng, đặt ra những yêu cầu mới đối với mỗi cá nhân, tổ chức và toàn xã hội.

Dẫn tinh thần bài viết “Học tập suốt đời” ngày 2/3/2025 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thứ trưởng cho biết, học tập suốt đời là đòi hỏi cấp thiết đối với mỗi người, nhất là cán bộ, đảng viên. Việc học phải góp phần hình thành những con người có tri thức, bản lĩnh, năng lực hành động, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến; học tập để “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung”.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân phát biểu khai mạc hội thảo

Tinh thần này tiếp tục được thể hiện trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Nghị quyết đặt ra yêu cầu phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, xây dựng xã hội học tập; khơi dậy mạnh mẽ phong trào học tập, tự học, học tập không ngừng, học tập suốt đời; đồng thời xây dựng nền giáo dục mở, liên thông, bảo đảm cơ hội học tập công bằng, bình đẳng cho mọi người.

Từ những định hướng đó, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, học tập suốt đời ngày nay không chỉ là bổ sung kiến thức hay kéo dài thời gian học tập, mà còn là năng lực tự học, tự cập nhật, khả năng thích ứng với sự thay đổi, biết chuyển hóa tri thức thành hành động và giá trị phục vụ cộng đồng. Trong kỷ nguyên phát triển mới, năng lực học tập liên tục ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ trưởng nêu hai vấn đề cần đặc biệt quan tâm là cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Thứ trưởng cho biết, những chuyển biến trong cơ cấu người học đã bắt đầu xuất hiện. Năm nay, khoảng 125.000 sinh viên nhập học ngành công nghệ thông tin, khối STEM chiếm khoảng 30%. Ở trình độ cao đẳng, trung cấp, tỷ lệ tuyển sinh vào các khối STEM đạt hơn 40%, gần 50%. Cùng với đó, 31 trường cao đẳng được thí điểm mở hệ trung học nghề, với phương thức đào tạo tích hợp giữa kiến thức và thực hành, tạo cơ hội để người học có kỹ năng nghề, tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên nếu có nhu cầu.

Quang cảnh hội thảo

Bên cạnh cơ cấu, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực một cách thực chất. Theo đó, học tập suốt đời không chỉ là “khuyến học” mà cần gắn với “khuyến nghề, khuyến nghiệp”, bên cạnh khuyến tài; đồng thời từng bước nâng chuẩn đầu vào, chuẩn đầu ra, bảo đảm chất lượng người học đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Đề cập đến chuẩn đầu ra, Thứ trưởng cho rằng cần nhìn nhận thực chất năng lực của người học, nhất là khi thực tế vẫn có tình trạng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhưng chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Trong bối cảnh mới, cùng với chuyên môn, người học cần được trang bị những năng lực thiết yếu, trong đó có ngoại ngữ, năng lực số và trí tuệ nhân tạo.

Một thuận lợi lớn đối với học tập suốt đời hiện nay, theo Thứ trưởng Lê Quân, là sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Các nền tảng số đang mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, kỹ năng và nghề nghiệp mới với chi phí thấp hơn; đồng thời cho phép quản trị tốt hơn quá trình dạy và học. Đây cũng là cơ sở để các cơ sở giáo dục cấu trúc lại chương trình, đổi mới phương thức dạy học, chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng của người học.

Đại biểu dự hội thảo

Từ phong trào học tập đến xây dựng xã hội học tập thực chất

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện các cơ sở giáo dục đã trao đổi nhiều góc nhìn về phát huy tinh thần tự học, mở rộng cơ hội học tập và xây dựng xã hội học tập trong bối cảnh mới.

GS.TS.NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh tự học và học tập suốt đời là nền tảng hình thành công dân học tập, góp phần xây dựng xã hội học tập. Trong bối cảnh tri thức và công nghệ liên tục thay đổi, mỗi cá nhân, nhất là cán bộ, đảng viên, nhà giáo, học sinh, sinh viên cần chủ động học tập để thích nghi và phát triển. Theo bà, xây dựng xã hội học tập là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy nhân tố con người.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, phát biểu tại hội thảo

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng học tập suốt đời là yêu cầu chiến lược đối với đội ngũ cán bộ. Những thay đổi từ toàn cầu hóa, chuyển đổi số, kinh tế tri thức và quản trị hiện đại đòi hỏi cán bộ phải có khả năng tự học, tự đổi mới, tự thích ứng; việc học không chỉ nâng cao tri thức mà còn góp phần hoàn thiện bản lĩnh, phẩm chất, năng lực và tinh thần phục vụ nhân dân.

Từ góc độ giáo dục đại học, PGS.TS Nguyễn Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Hà Nội cho rằng trường đại học cần trở thành chủ thể quan trọng của hệ sinh thái học tập suốt đời, chuyển từ tư duy “đào tạo một lần cho một nghề” sang đồng hành với người học trong quá trình phát triển nghề nghiệp và cá nhân. Các trường cần đa dạng hóa chương trình ngắn hạn, đào tạo lại, đào tạo bổ sung và các hình thức học tập linh hoạt; đồng thời gắn phát triển hệ sinh thái học tập số với xây dựng công dân số và công dân học tập.

PGS.TS Nguyễn Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Hà Nội, phát biểu tại hội thảo

TS Đặng Hải Đăng, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và Phát triển học tập suốt đời (Trường Đại học Mở Hà Nội) nhấn mạnh xây dựng hệ sinh thái học tập số là nhu cầu cốt lõi của giáo dục hiện đại. Theo ông, cần tích hợp các nền tảng, học liệu, khóa học trực tuyến và khai thác hợp lý trí tuệ nhân tạo; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực số cho người dạy, người học và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng học tập.

Chia sẻ từ thực tiễn địa phương, ông Mai Tấn Linh, Phó Giám đốc Sở GDĐT thành phố Đà Nẵng đề nghị chuyển trọng tâm từ phát triển phong trào sang nâng cao chất lượng và tác động thực chất của học tập suốt đời. Theo ông, tỷ lệ các mô hình học tập được công nhận cao chưa đồng nghĩa với sự thay đổi thực chất về năng lực. Việc đánh giá cần quan tâm người dân học được gì, ứng dụng kiến thức, kỹ năng vào việc làm, sinh kế và đời sống ra sao. Đồng thời phát triển các chương trình linh hoạt, gắn học tập với việc làm, chuyển đổi số và nhu cầu của địa phương.

Ông Mai Tấn Linh, Phó Giám đốc Sở GDĐT thành phố Đà Nẵng, tham luận tại hội thảo

Trong bối cảnh cải cách giáo dục, TS Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) đề cập vai trò phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội trong giáo dục đạo đức và hình thành văn hóa học tập cho học sinh. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ba môi trường sẽ tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh, bảo đảm tính liên tục, thống nhất trong quá trình học tập và giáo dục người học.

Học tập suốt đời phải tạo ra giá trị cho xã hội

Phát biểu tổng kết hội thảo, Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Hay cho rằng cần tiếp tục làm rõ cơ chế chuyển hóa từ học tập thành năng lực, hành động và kết quả thực tiễn. Đặc biệt, đối với cán bộ, đảng viên, chất lượng học tập phải được thể hiện qua bản lĩnh, năng lực thực hiện nhiệm vụ, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải quyết những vấn đề mới, vấn đề khó do thực tiễn đặt ra.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu mô hình hệ sinh thái học tập suốt đời phù hợp với điều kiện Việt Nam, kết nối cá nhân, gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cộng đồng; bảo đảm tính mở, linh hoạt, bao trùm, công bằng và gắn với nhu cầu thực tiễn. Việc đánh giá cũng cần chuyển từ chú trọng số lượng người học, chương trình, mô hình sang coi trọng năng lực được hình thành, khả năng vận dụng kết quả học tập và tác động thực tiễn.

Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Hay phát biểu tại hội thảo

Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những phương thức học tập mới, ông Nguyễn Văn Hay nhấn mạnh yêu cầu phát triển giáo dục mở, tài nguyên giáo dục mở, nền tảng học tập trực tuyến và các chương trình học tập linh hoạt, có khả năng tích lũy, liên thông. Cùng với đó là nâng cao năng lực số, sử dụng trí tuệ nhân tạo chủ động, an toàn, có trách nhiệm, bảo đảm công nghệ hỗ trợ nhưng không thay thế tư duy và năng lực tự học của con người.

Ông Nguyễn Văn Hay đề nghị tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giữa học tập suốt đời với phát triển con người Việt Nam, xây dựng đội ngũ cán bộ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng liên ngành, tăng cường nghiên cứu thực chứng; từ đó phát triển thành các kiến nghị, giải pháp chính sách có giá trị thực tiễn.

Đại biểu dự hội thảo

Nhấn mạnh thông điệp xuyên suốt của hội thảo, Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Hay khẳng định: “Học tập suốt đời chỉ thực sự có ý nghĩa khi làm thay đổi con người và tạo ra giá trị cho xã hội. Học để hiểu sâu hơn, tư duy tốt hơn, hành động hiệu quả hơn”. Đối với cán bộ, đảng viên, học tập còn nhằm nâng cao bản lĩnh, trách nhiệm, năng lực phụng sự nhân dân và khả năng giải quyết những vấn đề mới của thực tiễn. Trong bối cảnh tri thức và công nghệ thay đổi nhanh chóng, khả năng học tập và năng lực tự đổi mới ngày càng trở thành năng lực nền tảng của mỗi cá nhân, tổ chức và quốc gia. Vì vậy, xây dựng xã hội học tập không chỉ là nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo, mà còn là nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực và sâu xa hơn là phát triển con người.