Những người thầy và hành trình “gieo chữ” nơi miền biên viễn

“Bởi học sinh cũng như những đứa con của mình”

Đó là câu trả lời đầy thân thương của thầy giáo Hoàng Sỹ Xuân, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Mường Lý, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa khi được hỏi về lý do cách đây 24 năm thầy Xuân tình nguyện lên vùng núi nhận công tác.

Thầy Hoàng Sỹ Xuân đi vận động học sinh đến lớp

Trước khi về đây, thầy Xuân từng công tác ở Trường THCS Mường Chanh - nơi xa nhất của huyện Mường Lát. Cũng vì chữ thương ấy mà từ khi lên huyện vùng biên giới xa xôi đến nay, bàn chân của thầy Xuân đã chai sạn bởi những lần trèo đèo, lội suối đến các bản cheo leo, heo hút để vận động học sinh đến trường.

Lên miền núi dạy học, thiếu thốn đủ bề nhưng với tâm nguyện đem tri thức đến cho học trò vùng cao, thầy Xuân chưa một lần vì vất vả mà bỏ cuộc. Vợ thầy Xuân không công tác cùng ngành, sống và làm việc ở quê để tiện chăm sóc mẹ già và nuôi dạy hai con.

Nhắc đến ngày khai giảng năm học mới, giọng thầy Xuân có phần chùng xuống: “Năm nào cũng vậy, cứ chuẩn bị vào năm học mới, các con mình lại đòi bố phải ở nhà để đưa đi khai giảng. Cậu út thì đòi bố mua quần áo mới, giày dép, mũ mão, cặp sách... và đưa đến trường như các bạn cùng lớp. Trước đây, là giáo viên đứng lớp, mình không thể ở nhà trong ngày khai giảng. Bây giờ làm quản lý, lại càng không thể vắng mặt ở trường. Cũng may, vợ mình không làm cùng ngành nên có thời gian đưa con đi dự khai giảng. Hy vọng, sau này các con lớn lên, chúng sẽ hiểu và thông cảm cho bố”.

Gạt đi những dòng suy tư, thầy Xuân cho biết: “Ở đây, những lần đi vận động học trò đến lớp, chứng kiến cảnh gia đình nhiều em cơm không đủ no, áo không đủ ấm, ai mà chẳng thương. Mà đã có tình thương, thì sẽ cố gắng vượt qua khó khăn, vất vả để giúp các em đến trường bằng mọi giá. Bởi, mình coi học sinh cũng như những đứa con của mình ở nhà mà thôi”.

Ở Mường Lát, từng có nhiều gia đình quá khó khăn, phụ huynh bắt con ở nhà để đỡ đần. Nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống hay những phong tục tập quán lạc hậu của đồng bào người Mông vẫn diễn ra và giáo dục chưa là mối quan tâm hàng đầu đối với người dân nơi đây. Những điều đó trở thành rào cản vô hình, khiến con đường “cõng chữ” lên non của thầy cô càng thêm gian nan, vất vả. Cắm bản, thấu hiểu được nội tâm, nội tình của phụ huynh học sinh, các thầy cô luôn cố gắng động viên, thuyết phục họ cho con đến trường, học chữ.

Thầy Liêm trích lương của mình mua sách tặng học sinh của mình sau đợt lũ tháng 8/2018

Vận động học sinh đến trường nhiều khó khăn là vậy, thầy cô còn phải trăn trở mỗi ngày để lo từng bữa ăn, giấc ngủ cho các em. Giờ đây, cuộc sống của bà con dân bản cũng đỡ vất vả hơn trước rất nhiều. Đặc biệt, từ khi Nhà nước có chế độ hỗ trợ gạo, tiền ăn bán trú, chi phí học tập... cho học sinh, các em đã yên tâm học tập.

Do thực hiện công tác phòng, chống dịch Covid-19, hàng quán phải đóng cửa, gần 300 học sinh bán trú không thể tự ra ngoài đi mua đồ hay ăn sáng được. “Học sinh không ăn sáng, làm sao lên lớp để học được? Mình bàn với Ban giám hiệu, huy động giáo viên chịu khó nấu cơm ban đêm, vì trong kho đang còn gạo dự trữ. Mỗi bữa sáng, cho học sinh ăn lót dạ bằng cơm với cá khô, nước mắm. Với cách làm này, đã giải quyết cơ bản được vấn đề học sinh nhịn ăn sáng mà không vi phạm quy định phòng, chống dịch”, thầy Xuân chia sẻ.

Trích lương mua sách vở cho trò

Cũng như thầy Xuân, thầy Trần Văn Liêm - Hiệu trưởng Trường THCS Mường Chanh nhận công tác từ năm 1989.

Thầy Liêm tâm sự: “Ngày lên nhận công tác, mình cũng không nghĩ rằng “cắm chốt” ở vùng đất này cho tới lúc về hưu. Thế nhưng, trong những năm gắn bó với nghề, thật lòng không muốn rời xa mảnh đất và con người nơi đây. Có thể, lòng yêu nghề và tình yêu thương lũ trẻ khiến mình không thể dứt bỏ. Mỗi lần lên lớp, nhìn những học trò nghèo khổ nhưng rất ngoan hiền, chăm học là mình không muốn rời xa”.

Cuối tháng 8/2018, Mường Lát bị trận lũ lịch sử tràn qua, cuốn trôi vô số nhà cửa, tài sản của người dân, trong đó, xã Mường Chanh bị cô lập với bên ngoài nhiều ngày trời. Để tổ chức được ngày khai giảng muộn, thầy Liêm và các thầy, cô giáo nhà trường phải băng rừng, lội suối đến các bản làng để vận động học sinh ra lớp.

Hình ảnh thầy hiệu trưởng lội bộ đến tận nhà, chia sẻ với những học sinh mất đi người thân vì lũ cuốn, động viên học sinh ra lớp, trích lương của mình để mua sách, vở, đồ dùng học tập để lại nhiều xúc cảm trong lòng người dân nơi đây. Bởi chỉ cần các em đến trường, các em không bỏ học giữa chừng thì có bao nhiêu trở ngại, vất vả, các thầy cô cắm bản như thầy Liêm cũng sẽ cùng các em vượt qua.

Thầy Nguyễn Văn Giang tặng quà của bạn đọc Báo Tuổi trẻ cho học sinh

Bà Vi Thị Chiềng (49 tuổi), ở bản Na Hin, xã Mường Chanh, cho biết, cái ngày chồng bà và nhà cửa, tài sản bị lũ cuốn trôi, mấy đứa con của bà đang đi học cũng không còn quần áo, sách vở. Khi cơn lũ tràn qua, con trai bà đã định bỏ học. Nhờ có sự động viên của thầy Liêm và các thầy cô, em quyết tâm trở lại trường. “Bà con dân bản coi thầy Liêm và các thầy, cô giáo như người thân. Chúng tôi luôn ghi nhớ công lao của các thầy”, bà Chiềng bày tỏ.

Với những thầy cô giáo gắn bó với miền núi, có lẽ điều hạnh phúc nhất chính là lớp học đủ sĩ số, học sinh trở lại trường đầy đủ sau những ngày thiên tai, bão lũ xảy ra.

“Có nhiều gia đình vốn là hộ nghèo lại còn bị lũ cuốn trôi nhà cửa, tài sản nên vô cùng bi đát. Có học sinh bị mất cha hoặc mất mẹ, nhà cửa cũng không còn. Mình cố gắng động viên, chia sẻ khó khăn với bà con và học sinh của trường. Những lúc như vậy, nếu mình và các thầy, cô không động viên, chia sẻ thì học sinh bỏ học là điều không tránh khỏi”, thầy Liêm cho hay.

Được điều động lên Mường Lát dạy học vào năm 1990, thầy Nguyễn Văn Giang - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS thị trấn Mường Lát đã có hơn 30 năm gắn bó với giáo dục vùng cao tỉnh Thanh Hóa.

Thầy Giang chia sẻ: “Nhà mình cách thị trấn Mường Lát hơn 300 km. Có những chuyến về thăm gia đình, phải đi mất 2 ngày mới tới nhà. Hồi ấy, làm gì có điện thoại để liên lạc, nên mỗi khi về thăm nhà, mẹ mình lại khóc sướt mướt vì thương con. Cũng đã có những lúc mình định xin chuyển nghề, nhưng rồi không thể. Bởi vì, cứ nhìn thấy các cháu nhỏ muốn học, là mình quên hết mọi khó khăn, vất vả và chỉ dồn sức dạy chữ cho chúng mà thôi”.

Gác lại câu chuyện gia đình, thầy Xuân, thầy Liêm, thầy Giang hay những thầy cô giáo vùng cao, bám bản vẫn luôn vượt lên những khó khăn, vất vả hàng ngày với mong ước “gieo chữ”, “trồng người”, để giáo dục miền núi ở nước ta ngày càng được quan tâm, cải thiện. Thành quả sau những trăn trở, cố gắng, nỗ lực ấy như là những bông hoa nở ra trên đất cằn, sỏi đá.