Mô hình trung tâm giáo dục người lớn cộng đồng của Đức (Volkshochschulen, VHS)

Cộng hòa Liên bang Đức là một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục thường xuyên/ giáo dục cho người lớn hiệu quả nhất trên thế giới. Xương sống của hệ thống này chính là mạng lưới các trung tâm giáo dục người lớn của cộng đồng, được biết đến dưới cái tên VHS (Volkshochschulen).

Các VHS có nguồn gốc lịch sử từ những ngày đầu của phong trào giáo dục đại chúng ở nước Đức, xuất  hiện vào cuối thế kỷ thứ 19. Ngày nay, VHS là các trung tâm giáo dục người lớn của cộng đồng được duy trì bởi chính quyền địa phương; các trung tâm này hoạt động trên toàn nước Đức trong phạm vi từng cộng đồng dân cư sao cho bất cứ ai cũng có thể tham gia một cách thuận tiện nhất. Hiện nước Đức có khoảng 900 VHS, với một mạng lưới khoảng 3000 cơ sở hoạt động trực thuộc. Tất cả những cơ sở này mở cửa phục vụ mọi công dân và cung cấp một loạt các chương trình giáo dục và đào tạo thường xuyên mang tính tổng quát, văn hóa và hướng nghiệp với khoảng 9 triệu người tham gia mỗi năm.

Giáo dục thanh thiếu niên và giáo dục người lớn, bao gồm hoạt động của các VHS với vai trò là trung tâm học tập cộng đồng, được xem là trách nhiệm của nhà nước. Luật quy định nhà nước cung cấp ngân sách cho giáo dục người lớn, cụ thể, trong tổng kinh phí của một VHS thì một phần ba từ ngân sách giáo dục của tiểu bang, một phần ba từ nguồn thuế  của chính quyền thành phố, và một phần ba từ lệ phí do người học đóng góp. Hiện nay, nguồn kinh phí do người học đóng góp đang dần chiếm tỉ lệ cao nhất và điều này phản ánh quan hệ cung - cầu cũng như chất lượng dịch vụ của các VHS.

Tổng thống CHLB Đức, Joachim Gauck,  phát biểu tại VHS-Tag năm 2016.
Photo: Lê Huy Lâm

Các chương trình học do VHS cung cấp cho cộng đồng được chia thành sáu nhóm chính: Chính trị, xã hội, môi trường; Văn hóa, nghệ thuật; Sức khỏe; Ngôn ngữ; Công việc, nghề nghiệp; và Giáo dục cơ bản, Chứng chỉ- bằng cấp. Các khóa học được tổ chức đáp ứng quy luật cung cầu khá phức tạp, gồm khóa học ban ngày, buổi tối, hoặc vào cuối tuần. Thời gian có thể là cả một học kỳ hoặc vài tuần. Ngoài bài giảng còn có thể có các sự kiện, các buổi tham quan học tập hoặc triển lãm.

Các VHS được quản lý bởi đội ngũ nhân viên có trình độ và được đào tạo để lãnh đạo tổ chức và chịu trách nhiệm về chương trình; điều kiện tiên quyết để được giữ chức vụ quản lý VHS là bằng đại học trong lĩnh vực có liên quan. Ban lãnh đạo VHS có thể là đội ngũ làm công tác toàn thời gian hoặc bán thời gian. Mặc dù ở một số vùng đội ngũ giảng viên VHS có thể là nhân viên toàn thời gian, nhưng nói chung hiện nay đội ngũ giáo viên VHS hoạt động theo cơ chế cộng tác viên và được trả tiền dịch vụ theo giờ dạy.

Cứ mỗi năm năm các VHS toàn nước Đức có một hội nghị toàn quốc được gọi là Ngày VHS của nước Đức (VHS-Tag). Đây là một sự kiện trang trọng với sự tham dự của nhiều nhà lãnh đạo cấp cao.

Từ các thông tin trên đây, có thể khẳng định nguồn gốc và xương sống của hệ thống giáo dục người lớn của Đức là các VHS / CLC địa phương. Tất cả các VHS này tạo thành một hệ thống cung cấp cơ hội học tập suốt đời rất hữu hiệu, một mặt thực hiện chức năng bổ sung cho giáo dục chính quy và mặt khác góp phần khắc phục những khiếm khuyết của hệ thống này.