Thành phố Hồ Chí Minh quy hoạch mạng lưới và đẩy mạnh tự chủ đối với các cơ sở giáo dục thường xuyên

Hàng năm có trên 25.000 học viên theo học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX), trên 1,5 triệu lượt người ra học tại các trung tâm học tập cộng đồng (HTCĐ) và trên 1 triệu lượt người và trung tâm ngoại ngữ, tin học (NN-TH). Mạng lưới các cơ sở giáo dục thừng xuyên đang hoạt động ổn định ngày càng phát triển đúng hướng, đúng quy chế góp phần vào việc nâng cao dân trí, nâng cao năng lực ngoại ngữ, tin học cho học sinh, sinh viên và người lao động của thành phố góp phần phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng nhu cầu cần gì học nấy của người dân thành phố.

Hội nghị tổng kết năm học 2016-2017 và triển khai nhiệm vụ năm học 2017-2018

Về thực trạng các cơ sở GDTX:

Đối với trung tâm GDTX, trước năm 2010, trung tâm do Uỷ ban nhân dân quận, huyện quản lý với cơ sở vật chất yếu kém, tạm bợ được sử dụng từ các cơ sở cũ của khối giáo dục phổ thông nên thiếu các phòng chức năng, phòng thực hành thí nghiệm, thư viện…, giáo viên không đủ số lượng, không đồng bộ, chưa đạt chuẩn đào tạo.

Thực hiện Quyết định số 40/2010/QĐ-UBND ngày 22 tháng 6 năm 2010 của Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh về việc chuyển Trung tâm GDTX quận, huyện trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý, 24 trung tâm đã được Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý, từ đó đến nay bộ mặt ngành học GDTX đã có nhiều khởi sắc:

- Về quy hoạch phát triển đến nay đã có 15 trung tâm được xây mới, 3 trung tâm đang thi công; hàng năm Sở Giáo dục và Đào tạo đều đầu tư, xây dựng, sửa chữa và trang bị các phòng chức năng cho 36 trung tâm GDTX để đa dạng hoá các hoạt động và nâng cao chất lượng giảng dạy.

- Về đội ngũ giáo viên, hiện có 1089 giáo viên đang tham gia giảng dạy, 100% giáo viên đạt chuẩn, trong đó có 44,16% giáo viên được đào tạo trên chuẩn, bình quân 2,04 giáo viên/lớp.

- Các chế độ chính sách đối với cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và người học được thực hiện đầy đủ, kịp thời so với trước đây nên đã thu hút và giữ được đội ngũ giáo viên tâm huyết và có trách nhiệm.

-  Chương trình GDTX các bậc học đã được thực hiện tốt, đảm bảo đúng quy định về tiến độ và nội dung, từng bước giảng dạy theo yêu cầu đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhiều trung tâm đã có những cách làm thiết thực và sáng tạo trong cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm trang bị tốt kiến thức kỹ năng cho học viên nên chất lượng đào tạo tăng đáng kể, tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2008-2009 chỉ đạt 51,71% năm 2016-2017 đạt 85,75% tăng 34,04%.

- Một số trung tâm kết hợp dạy văn hóa cho học viên trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề; dạy nghề cho học viên nhằm phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.

Thực hiện Thông tư số 39/2015/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BNV ngày 19 tháng 10 năm 2015 của Liên bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngày 05 tháng 5 năm 2016. Ngày 22 tháng 2 năm 2017,Ủy ban nhân dân Thành phố đã ban hành quyết định số 754/QĐ- UBND về chuyển nguyên trạng 03 Trung tâm GDTX trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý về Uỷ ban nhân dân Quận 4, Quận 11, quận Bình Tân quản lý. Do đó trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh mới thí điểm sáp nhập 3 trung tâm theo chỉ đạo, tuy nhiên trong quá trình triển khai việc sáp nhập 3 trung tâm theo tinh thần Thông tư số 39/2015/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BNV gặp những thuận lợi và khó khăn như sau:

Thuận lợi

- Tập trung đầu mối thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực tại địa phương.

- Các cơ sở dạy nghề, giáo dục hướng nghiệp và GDTX, hình thành trung tâm đa chức năng.

- Phát huy hiệu quả cơ sở vật chất của các trung tâm, tránh sự lãng phí.

Khó khăn

- Khó tạo sự đoàn kết và đồng thuận trong đội ngũ giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý do từ nhiều nguồn khác nhau.

- Không đồng bộ đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý nên khó quản lý.

- Không đồng bộ trong phân bổ kinh phí và điều hoà thu nhập, do quy chế chi tiêu nội bộ không thống nhất

- Khó tuyển dụng giáo viên nhất là giáo viên trung học phổ thông.

- Chưa có quy chế hoạt động của trung tâm.

- 1 trung tâm có 3 cơ quan quản lý Uỷ ban nhân dân quận, huyện; Sở Giáo dục và Đào tạo; Sở Lao động - Thương binh và Xã hội sẽ rất khó khăn trong chỉ đạo điều hành.      

Nhìn chung, các trung tâm GDTX đã tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế xã hội tại địa phương. Trong những năm qua, các trung tâm GDTX đã làm tốt các chương trình giáo dục: Chương trình xoá mù chữ và giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ, giúp thành phố luôn duy trì và đạt chuẩn xoá mù chữ; hỗ trợ các trung tâm HTCĐ về tài liệu học tập, hàng năm tập huấn cho cán bộ quản lý, báo cáo viên của trung tâm HTCĐ. Hình thành mạng lưới giáo dục không chính quy, phi chính quy, hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, bảo vệ môi trường và ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại địa phương.

Chương trình GDTX cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông được giảng dạy đã đáp ứng nhu cầu của người học nhất là thành phố Hồ Chí Minh có rất nhiều dân nhập cư và công nhân và tạo sự tin tưởng của người dân thành phố.

Nhiều trung tâm đã tổ chức hoạt động các câu lạc bộ nghiên cứu khoa học và xã hội tạo được sân chơi và cơ hội học tập ứng dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, khuyến khích giáo viên, học viên tham gia các cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật của ngành.

Nhiều đơn vị đã quan tâm tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp giáo dục kỹ năng xã hội và giáo dục khởi nghiệp cho học viên.

Với các nội dung hoạt động đa dạng, linh hoạt cùng với ngân sách nhà nước và đóng góp kinh phí của người học trung tâm GDTX từng bước tự chủ có vai trò hết sức quan trọng góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương,

Đối với các trung tâm HTCĐ, hiện nay toàn Thành phố có 320 trung tâm HTCĐ, đạt tỷ lệ 99,37%, đạt chỉ tiêu đề ra, đã có 114 trung tâm HTCĐ kết hợp với nhà văn hóa, 131 trung tâm HTCĐ có cơ sở vật chất riêng, 271 trung tâm được kết nối mạng internet, 241 trung tâm có tủ sách riêng, 62 trung tâm HTCĐ được xây dựng là trung tâm nguồn để làm hạt nhân cho các hoạt động ở địa phương, đồng thời hỗ trợ hoạt động cho các trung tâm khác.

Các trung tâm HTCĐ đã có nhiều khởi sắc hơn trong hoạt động, đáp ứng nhu cầu của người học, trong năm 2016 đã thu hút được 1.458.405 học viên ra lớp, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng, phong phú, cần gì học nấy của người dân. Các trung tâm đã tham gia nhiệm vụ xóa mù chữ cho 3.327 người; các lớp phổ cập giáo dục trung học cơ sở và trung học phổ thông đạt 6.642 người theo học; bồi dưỡng kiến thức ngoại ngữ, tin học cho 12.295 người; các lớp tập huấn kỹ thuật nông nghiệp, tập huấn nghề ngắn hạn và tư vấn kinh tế gia đình thu hút 149.808 người tham dự; các lớp tuyên truyền về giáo dục pháp luật, y tế sức khỏe, văn nghệ, thể dục thể thao và một số nội dung khác đạt 1.286.333 người học.

Hiện nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh chưa sáp nhập trung tâm HTCĐ với nhà văn hoá thể thao cấp xã, tuy nhiên trên địa bàn đã có 97 trung tâm kết hợp hoặc đặt trụ sở trung tâm trong trung tâm văn hoá, thể thao cấp xã với nhà văn hoá thể thao.

Nhìn chung, các chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu người học; các chương trình cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ; các chương trình dạy nghề ngắn hạn, dạy chuyên đề; báo cáo thời sự, tuyên truyền chủ trương, chính sách pháp luật của nhà nước phù hợp với nội dung hoạt động của trung tâm HTCĐ đáp ứng nhu cầu cần gì học nấy của người dân, nên trung tâm     có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao dân trí, ổn định dân sinh, thắt chặt tình làng nghĩa xóm nên mô hình này thực sự cần thiết đối với các xã, phường.

Trung tâm HTCĐ tại các khu vực nông thôn ngoại thành và vùng ven, trong các năm qua đã thu hút rất đông lượt nông dân đến học tập nâng cao trình độ, có 684.644 lượt nông dân tham gia học tập tại các trung tâm HTCĐ. Với kết quả trên có thể khẳng định mô hình trung tâm HTCĐ ở cấp xã - phường, thị trấn là cần thiết, tuy nhiên trong quá trình hoạt động của trung tâm HTCĐ còn gặp các khó khăn sau:

Một số nội dung trong nhiệm vụ xây dựng xã hội học tập chưa thực hiện đầy đủ do thiếu kinh phí, kinh phí chi thường xuyên cho Trung tâm HTCĐ còn ít và phụ thuộc hầu hết vào ngân sách xã, phường.

Cơ chế phối hợp giữa chính quyền, ban, ngành, đoàn thể của một số phường, xã chưa đồng bộ, do đó việc huy động các nguồn lực trong xã hội cùng tham gia xây dựng xã hội học tập chưa phát huy mạnh mẽ, chưa huy động thật tốt đội ngũ cán bộ hưu trí, bác sỹ, kỹ sư, giáo viên, nghệ nhân nơi cư trú tham gia vào đội ngũ báo cáo viên; chưa sử dụng tốt tài liệu nguồn trên internet;lực lượng tham gia chủ yếu là phụ nữ, chưa thu hút được nhiều nam giới tham gia.

Đối với các trung tâm NN-TH, theo Thông tư 03/2011/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 01 năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trung tâm NN-TH, đã có hàng triệu lượt trẻ em, thanh thiếu niên, người lớn trong mọi độ tuổi được học tập ngoại ngữ tại các trung tâm NN-TH trên địa bàn toàn thành phố. Ngoài ra các trung tâm ngoại ngữ cũng dạy nâng cao trình độ ngoại ngữ cho hàng chục ngàn cán bộ công tác trong các cơ quan nhà nước, cho Công an, công nhân viên các doanh nghiệp, người chạy xe ôm, người lao động có nhu cầu tìm việc làm…

Với các loại hình như trên, hàng năm đã thu hút trên 1 triệu lượt học viên theo học tiếng Anh với nhiều loại hình phong phú và đa dạng:

Bậc tiểu học có 225 trường dạy tiếng Anh tăng cường, 300 trường dạy tiếng Anh theo đề án và 426 trường dạy tiếng Anh tự chọn với tổng số học sinh  theo học là  434.771, bậc THCS có 138 trường dạy tiếng Anh tăng cường với tổng số học sinh theo học là 37.262.

Khối GDTX có 25/30 trung tâm đã đưa tiếng Anh vào giảng dạy chính khóa với khoảng 10 nghìn học viên theo học. Riêng khối các TTHTCĐ hàng năm đã thu hút trên 9000 lượt học viên theo học các lớp tiếng Anh giao tiếp, tiếng Anh ứng dụng để phục vụ cho cuộc sống.

Khối các trung tâm NN-TH thành phố có 620 trung tâm ngoại ngữ - tin học, trong đó có 467 trung tâm chuyên dạy ngoại ngữ, 17 trung tâm chuyên dạy tin học và 136 trung tâm có dạy cả ngoại ngữ và tin học, hàng năm có trên 1 triệu lượt người theo học NN-TH bao gồm đủ mọi lứa tuổi, tạo một bức tranh phong phú và đa dạng về xã hội học tập.

Vai trò của trung tâm ngoại ngữ đối với phát triển kinh tế xã hội của địa phương được thể hiện qua việc học tập tiếng Anh tại các trường học và tại các trung tâm ngoại ngữ từ nguồn trang trải học phí của người học, học sinh thành phố dự thi chứng chỉ tiếng Anh của Cambridge English có tỷ lệ đạt điểm tối đa cho từng kỹ năng cũng cao hơn so với các tỉnh thành khác và các nước trong khu vực, điểm trung bình môn tiếng Anh của học sinh thành phố cao nhất nước trong kỳ thi trung học phổ thông quốc gia.

Nhiều trung tâm đã chú trọng các hoạt động nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, tạo ra nhiều sản phẩm dịch vụ cộng thêm đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập đa dạng của học viên, tạo được sự liên thông giữa các trung tâm với các trường phổ thông trong việc nâng cao chất lượng bộ môn nên đã tạo được niềm tin trong xã hội, góp phần nâng cao năng lực tiếng Anh cho học sinh và người dân Thành phố.

Là thành phố động dân, nhu cầu học tập của người dân ngày một tăng cao các trung tâm ngoại ngữ, tin học, dạy thêm học thêm phát triển ngày một nhiều, nội dung hoạt động đa dạng trên địa bàn rộng nên việc quản lý gặp nhiều khó khăn. Ý thức chấp hành luật pháp và các quy định của ngành ở một vài đơn vị chưa tốt, vẫn còn sai phạm trong hoạt động giảng dạy, quảng cáo, sử dụng người lao động.

Những bài học kinh nghiệm:

Số liệu hoạt động của các trung tâm GDTX, trung tâm HTCĐ, trung tâm NN-TH trên địa bàn là minh chứng cần thiết để khẳng định các mô hình học tập trên là cần thiết để đáp ứng nhu cầu cần gì học nấy của người dân, xây dựng thành phố học tập, tuy nhiên để phát triển đúng hướng cần rút ra những bài học sau:

Các cơ sở GDTX tập trung đổi mới công tác quản lý, tối ưu hoá đặc thù hoạt động và cơ chế quản lý tự chủ tự chịu trách nhiệm đa dạng hoá các hoạt động để thu hút người học và nâng cao chất lượng dạy học sẽ góp phần quan trọng thực hiện thành công nhiệm vụ đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo trên địa bàn thành phố

Khuyến khích và hỗ trợ các đơn vị tổ chức chuyên đề, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy cá thể, phát huy năng lực, phẩm chất người học, luôn tìm tòi xây dựng các giải pháp phù hợp để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng suốt đời của người dân;

Vận động các trung tâm ngoại ngữ - tin học đầu tư cơ sở vật chất, quan tâm mua sắm trang thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, cập nhật kiến thức mới, khuyến khích các đơn vị dạy ngoại ngữ qua mạng, phối hợp Đài Truyền hình trong công tác dạy ngoại ngữ để ngày càng đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học. Kiến nghị Bộ GDĐT, Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội phối hợp sớm ban hành Quy chế hoạt động của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - GDTX cấp huyện.