Từ chương trình giáo dục phổng thông tổng thể nhìn lại việc tổ chức giảng dạy hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh tiểu học tại Lào Cai

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được hầu hết các nước phát triển quan tâm, nhất là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực, kỹ năng, kỹ xảo của người học; chú ý giáo dục nhân văn, giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sống,… Hoạt động này đã được triển khai ở các nước  trên thế giới và được đánh giá rất cao như: Singapore, Netherlands, Vương quốc Anh,  Đức, Nhật, Hàn Quốc,….

Với cách thức cung cấp hàng loạt tình huống, bối cảnh đa dạng, phong phú cho học sinh và đòi hỏi phát triển, ứng dụng nhiều tri thức, kĩ năng trong chương trình, cho phép học sinh sáng tạo và tư duy; giải quyết vấn đề làm theo nhiều cách thức khác nhau nhằm đạt kết quả tốt hơn; cung cấp cho học sinh các cơ hội sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ, dám làm,… trên cơ sở nhấn mạnh cảm xúc và ý tưởng sáng tạo.

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm 4 nhóm hoạt động chính: Hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo độc lập...);  Hoạt động câu lạc bộ (Đoàn hội đội, văn hóa nghệ thuật, thể thao, thực tập siêng năng...); Hoạt động tình nguyện (chia sẻ quan tâm tới hàng xóm láng giềng và những người xung quanh, bảo vệ môi trường); Hoạt động định hướng (tìm hiểu thông tin về hướng phát triển tương lai, tìm hiểu bản thân... Có thể lựa chọn và tổ chức thực hiện một cách linh động sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh, cấp học, khối lớp, nhà trường và điều kiện  xã  hội  của  địa phương.

Hoạt động  trải nghiệm không chỉ là một phương pháp tổ chức của các môn học mà còn là một hoạt động giáo dục thông qua sinh hoạt tập thể, các hoạt động xã hội, các loại hình câu lạc bộ khác nhau… Vì vậy, giáo viên được đào tạo sư phạm đều thực hiện được hoạt động này. Đây là một hoạt động không quá mới mẻ, các nhà trường đều đã tổ chức thực hiện như : tiết chào cờ, sinh hoạt đầu tuần hay sinh hoạt lớp,... Tại thành phố Lào Cai, hoạt động trải nghiệm được các nhà trường và các thầy cô cùng các em học sinh thực hiện rất hiệu quả và tạo được ấn tượng tốt đẹp.

Để đạt được những thành công đó, thứ nhất, nhà trường xác định rõ mục tiêu của hoạt động trải nghiệm là để từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, nhằm hình thành những thói quen tự phục vụ, kỹ năng học tập, kỹ năng ứng phó với các tình huống có thể xảy ra ở trường, ở nhà và ngoài cuộc sống, kỹ năng giao tiếp cơ bản; các kỹ năng xã hội…

Thứ hai, các hoạt động trải nghiệm gắn với chủ đề học tập, từng nội dung bài học, tích hợp được nội dung giáo dục các môn.

Thứ ba, một số lĩnh vực có thể lựa chọn để tổ chức hoạt động trải nghiệm: Hoạt động câu lạc bộ,  tổ chức trò chơi,  diễn đàn, sân khấu hóa, tham quan, dã ngoại, tổ chức sự kiện, hoạt động giao lưu, hoạt động chiến dịch, lao động công ích, hoạt động nhân đạo…

* Hoạt động trải nghiệm có thể được tiến hành theo các bước sau:

Nhà trường dự kiến thời gian tổ chức tham quan, trải nghiệm ngay từ đầu năm học, thể hiện trong kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học, đảm bảo tính hệ thống từ nhà trường đến các tổ chuyên môn.

Kế hoạch tổ chức tham quan, trải nghiệm phải được đưa ra thảo luận, thống nhất và tạo được sự đồng thuận của cha mẹ học sinh trước khi tổ chức cho học sinh tham quan trải nghiệm. Kế hoạch tổ chức thực hiện nêu rõ mục đích, yêu cầu, nội dung tham quan, trải nghiệm, học tập; thời gian, địa điểm cụ thể và thể hiện rõ phương án, biện pháp đảm bảo an toàn cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.

Hồ sơ xin phép thành lập Đoàn tham quan, trải nghiệm nộp về Phòng GD&ĐT vào tuần cuối tháng trước khi tổ chức tham quan ở thời điểm tháng sau (Ví dụ: Trường THCS A tổ chức tham quan, trải nghiệm trong tháng 11/2016 thì trình hồ sơ tham quan vào các ngày từ 26-30/10/2016). Phòng GD&ĐT sẽ trình UBND thành phố cho phép thành lập Đoàn tham quan 1 lần/ tháng cho các trường nộp hồ sơ theo đúng quy định.

Hiệu trưởng nhà trường chịu trách nhiệm trước phòng GD&ĐT về việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo của đơn vị mình.

* Đối với các trường tổ chức cho học sinh đi trải nghiệm cần lưu ý:

Kế hoạch tổ chức tham quan trải nghiệm yêu cầu gắn với thực tiễn đảm bảo cho học sinh hiểu rõ về địa phương mình trước khi tổ chức tham quan, trải nghiệm ngoài tỉnh.

Kiểm soát tốt việc học tập của học sinh qua hoạt động trải nghiệm.

Đối với những học sinh không có điều kiện tham gia trải nghiệm, tùy vào số lượng học sinh, nhà trường có thể huy động sự ủng hộ của các tổ chức, giáo viên, phụ huynh và học sinh trong nhà trường để đảm bảo huy động tối đa các em học sinh được tham gia trải nghiệm.

Trong trường hợp điều kiện không cho phép, nhà trường phải có kế hoạch bồi dưỡng bù đắp nội dung học tập phù hợp cho học sinh. Một nội dung cốt lõi của hoạt động trải nghiệm tại các trường học của thành phố Lào Cai là tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, sử dụng không gian trường học lớp học, tăng cường học ngoài nhà trường... Chẳng hạn, để tăng cường học Tiếng Anh với người nước ngoài, học sinh của trường Tiểu học Lê Ngọc Hân còn đóng vai là người bán hàng, tập làm hướng dẫn viên tại khu vực ga Lào Cai để được đối thoại với khách; học sinh trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ đi Sa Pa tổ chức đêm giao lưu văn nghệ với khách du lịch là người ngoại quốc.

Các hoạt động cần được tổ chức thiết thực, ý nghĩa, an toàn và tiết kiệm, không sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước khi tổ chức tham quan, trải nghiệm.

Ngoài ra phòng GD&ĐT thành phố còn tổ chức chỉ đạo xây dựng các mô hình trường học để các đơn vị đến tham gia trải nghiệm như mô hình “Trường học bốn mùa xanh”, mô hình “Trường học kết nối với cộng đồng”: học sinh được tham gia “ngày học ý nghĩa” ăn , ở sinh hoạt với các bạn tại một trường. lên lớp học cùng về nhà cùng làm việc và sinh hoạt theo hình thức “ học lẫn nhau” đi nhặt cỏ, đi cấy, đi chăn trâu… Tất cả những hoạt động đó đều là nội dung học tập được các thầy cô tích hợp liên môn. Đặc biệt 70% số trường của thành phố Lào Cai đã tổ chức cho học sinh đi trải nghiệm trong tỉnh và ngoài tỉnh như : Nghệ An, Hà Nội, Vĩnh Phúc.. tại các địa điểm gắn với di tích lịch sử.

Phòng GD&ĐT thành phố Lào Cai thường xuyên tổ chức các chuyên đề trải nghiệm sáng tạo nhằm cải tiến các hoạt động giáo dục cho phù hợp và đảm bảo được mục tiêu hình thành và phát triển năng lực đặc thù môn học và năng lực chung, phát triển nhân cách từng học sinh

Có thể khẳng định, việc đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào CTGDPTTT hiện nay là hết sức phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội hướng tới một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, để mỗi ngày đến trường thầy và trò đều được: thực học, thực hành và thực nghiệm.

Trần Thị Thùy Dung
Phòng GD&ĐT TP Lào Cai, Tỉnh Lào Cai