Đào tạo nghề ở nông thôn: ưu tiên các lĩnh vực cơ cấu lại ngành nông nghiệp

Đào tạo nghề gắn liền với thực tiễn sản xuất

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong 5 năm qua, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tiếp tục được triển khai hiệu quả, phù hợp với nhu cầu thực tế của các địa phương và xu hướng phát triển của thị trường lao động.

Nhiều tỉnh, thành phố đã chủ động rà soát, cập nhật danh mục nghề đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực phục vụ trực tiếp cho cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn như: kĩ thuật trồng trọt - chăn nuôi theo hướng hữu cơ, sơ chế - bảo quản nông sản, vận hành máy nông nghiệp, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và kinh tế số trong nông nghiệp.

Việc tổ chức đào tạo ngày càng gắn với thực tiễn sản xuất, nhiều lớp học được tổ chức ngay tại mô hình của doanh nghiệp hợp tác xã, tạo điều kiện cho học viên thực hành, nâng cao kĩ năng, sẵn sàng tham gia thị trường lao động tại địa phương. Bên cạnh những đối tượng trẻ, chương trình đào tạo nghề còn chú trọng mở rộng đến các nhóm đối tượng khác, góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Giai đoạn 2021-2025, thông qua Nội dung 09 thuộc Nội dung thành phần 03 của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã hỗ trợ đào tạo cho trên 240.000 lao động nông thôn, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giải quyết việc làm bền vững, tăng thu nhập cho lao động nông thôn.

Năm 2024, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt khoảng 54 triệu đồng/người/năm (tăng 1,3 lần so với năm 2020).

Tại tỉnh Tây Ninh, giai đoạn 2021-2025, trước ngày 1/7/2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (hoặc Phòng Kinh tế) cấp huyện đã tổ chức tổng cộng 748 lớp đào tạo nghề cho 22.420 lao động nông thôn.

Các đối tượng học viên được đào tạo các ngành nghề đa dạng, hướng đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong sản xuất nông nghiệp; chú trọng, phát triển phi nông nghiệp tại các địa phương.

Nguồn vốn sự nghiệp từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 đã tạo điều kiện cho lao động nông thôn tham gia đào tạo nghề, góp phần thực hiện Chỉ tiêu số 12 về lao động (tỉ lệ lao động qua đào tạo và có văn bằng, chứng chỉ) tại các xã xây dựng nông thôn mới, nâng cao và kiểu mẫu.

Trong vòng 5 năm, đã có 20.090 lao động nông thôn có việc làm sau học nghề, chiếm 89% tổng số học viên (20.090/22.420), giúp tỉ lệ lao động qua đào tạo toàn tỉnh tăng từ 70% (2021) lên 76% (2025), trong đó có 31% có bằng cấp, chứng chỉ tại tỉnh Tây Ninh. Các địa phương tổ chức đào tạo nghề theo nhu cầu thực tế, với nhiều mô hình gắn kết sản xuất như trồng rau an toàn, nuôi bò sinh sản, sản xuất nấm, may gia công, đồng thời hình thành các tổ hợp tác và hợp tác xã nhỏ.

Triển khai sâu rộng công tác tuyên truyền, hướng nghiệp

Những năm qua, tỉnh Vĩnh Long xác định giáo dục nghề nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với phát triển kinh tế – xã hội, chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao thu nhập cho người dân, qua đó góp phần quan trọng vào xây dựng nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu.

Giai đoạn 2021–2025, công tác giáo dục nghề nghiệp luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh và chính quyền các cấp. Tỉnh đã ban hành 37 văn bản về cơ chế, chính sách và kế hoạch đào tạo nghề cho lao động nông thôn, tạo hành lang pháp lí và điều kiện thuận lợi để triển khai đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm.

Thực hiện Nghị định số 27/2022/NĐ-CP của Chính phủ và chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vĩnh Long đã tăng cường công tác quản lí, xây dựng cơ chế và triển khai chính sách hỗ trợ đào tạo nghề. Trong giai đoạn 2021–2025, tỉnh ban hành 37 văn bản liên quan đến đào tạo nghề cho lao động nông thôn, tạo hành lang pháp lí đồng bộ để các chương trình được thực hiện hiệu quả và bám sát nhu cầu thị trường lao động.

Công tác tuyên truyền, hướng nghiệp được triển khai sâu rộng. Tính đến trước tháng 7/2025, tỉnh Vĩnh Long đã tổ chức 3 ngày hội việc làm cấp tỉnh, 9 ngày hội cấp huyện, 51 phiên giao dịch việc làm, 168 hội thảo cùng hơn 70.000 tài liệu tuyên truyền về đào tạo nghề, việc làm.

Cùng với đó, tỉnh đã mở 1.585 lớp đào tạo nghề, hỗ trợ 36.712 lao động nông thôn, đạt 60,35% kế hoạch. Tỉ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt 82,5%, khẳng định hiệu quả thực chất của việc tổ chức đào tạo theo nhu cầu xã hội. Các nhóm yếu thế, người nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, phụ nữ mất việc làm đều được ưu tiên tiếp cận chương trình.

Tổng kinh phí hỗ trợ đào tạo nghề giai đoạn 2021–2025 đạt 60.839 triệu đồng. Trong đó, nguồn Trung ương hỗ trợ 39.598 triệu đồng, ngân sách địa phương bố trí 21.241 triệu đồng. Hơn 70.000 lượt lao động được tiếp cận vốn vay ưu đãi từ Quỹ quốc gia về việc làm để khởi nghiệp hoặc mở rộng sản xuất, bảo đảm tính bền vững của các mô hình sinh kế sau đào tạo.

Trong bối cảnh giáo dục đổi mới toàn diện, chuyển đổi số, yêu cầu nhân lực chất lượng cao tăng mạnh, những hạn chế này đòi hỏi Vĩnh Long phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cách thức đào tạo, bảo đảm giáo dục nghề nghiệp thực sự là động lực thúc đẩy tăng năng suất và phát triển nông thôn bền vững.

Giai đoạn 2026–2030, Vĩnh Long đặt mục tiêu nâng tỉ lệ lao động qua đào tạo lên trên 75%. Trong đó tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt trên 42%; đảm bảo ít nhất 85% lao động sau đào tạo có việc làm ổn định hoặc tự tạo việc làm. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp, dịch vụ, giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Để đạt mục tiêu, tỉnh đề ra các nhóm giải pháp trọng tâm như đưa chỉ tiêu đào tạo nghề gắn với việc làm vào nghị quyết của cấp ủy, kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội hằng năm.

Mở rộng ngành nghề đào tạo mới có nhu cầu cao như logistics, thương mại điện tử, chế biến nông sản, du lịch cộng đồng, gắn đào tạo với chuyển đổi số và thích ứng biến đổi khí hậu.

Tăng cường liên kết ba bên Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, mời doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực tập và tuyển dụng sau đào tạo.

Đáp ứng yêu cầu đổi mới, nhu cầu nhân lực tại địa phương

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Thái Nguyên hiện có 975 cơ sở giáo dục. Trong đó có 17 đơn vị là các trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Những năm qua, ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm thường xuyên của cấp ủy, chính quyền, đặc biệt trong đầu tư cơ sở vật chất nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và các tiêu chí trường học trong xây dựng nông thôn mới.

Đề án “Đảm bảo cơ sở vật chất cho các trường mầm non, phổ thông công lập giai đoạn 2021–2025” với tổng kinh phí 4.828,155 tỉ đồng đã tạo bước chuyển rõ rệt về hạ tầng giáo dục. Tỉ lệ phòng học kiên cố đạt 88,46, góp phần nâng tỉ lệ trường đạt chuẩn quốc gia lên 78,05%. Đây là điều kiện quan trọng để các địa phương duy trì và nâng cao tiêu chí trường học trong Bộ tiêu chí nông thôn mới.

Chất lượng giáo dục tiếp tục ổn định và đồng bộ trên toàn tỉnh. Toàn bộ các xã đều đạt chuẩn phổ cập mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập tiểu học mức độ 3 và phổ cập trung học cơ sở mức độ 2. 100% xã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 và 99,9% người dân từ 15–60 tuổi biết chữ.

Trên 96% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở tiếp tục học lên hoặc tham gia các chương trình giáo dục thường xuyên, trung cấp, tạo nguồn nhân lực cơ bản cho địa phương.

Những kết quả này cho thấy nền tảng giáo dục phổ cập và xóa mù chữ của Thái Nguyên đủ vững để đáp ứng tiêu chí số 14 trong xây dựng nông thôn mới.

Song song với phát triển cơ sở vật chất và phổ cập giáo dục, Thái Nguyên đặc biệt chú trọng công tác kiểm định chất lượng giáo dục tại các Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Đây là khâu quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo, nâng cao hiệu quả giáo dục thường xuyên và đào tạo nghề, những nội dung trực tiếp liên quan đến tiêu chí giáo dục trong xây dựng nông thôn mới.

Các trung tâm đã được đầu tư xây mới hoặc cải tạo, trong đó có nhiều hạng mục thiết yếu như phòng học lí thuyết, phòng thực hành nghề, thiết bị dạy học và cơ sở hạ tầng cho chuyển đổi số. Một số trung tâm như giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên Phú Bình và Phú Lương được đầu tư các hạng mục lớn, góp phần nâng cao điều kiện dạy học và đào tạo nghề. Các trung tâm cũng phối hợp với UBND xã sử dụng nhà văn hóa làm điểm mở lớp nghề; tăng cường liên kết với doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp để nâng cao năng lực thực hành và hỗ trợ giới thiệu việc làm cho người học.

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tập trung đào tạo nghề trình độ sơ cấp và dưới 03 tháng cho lao động nông thôn, liên kết đào tạo với nhu cầu thực tế nhằm nâng cao hiệu quả việc làm và thu nhập. Hoạt động này giúp phát triển lực lượng lao động có kiến thức và tay nghề cao, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động và thúc đẩy việc làm ổn định tại khu vực nông thôn.