Thông tư 22 dưới góc nhìn của nhà quản lí giáo dục

Kế thừa và phát huy những giá trị nhân văn, cốt lõi của Thông tư 30

Đảm bảo yêu cầu đánh giá mang tính nhân văn, vì sự phát triển của thế hệ trẻ, Thông tư 22 hướng đến “Đánh giá vì sự tiến bộ của HS; coi trọng việc động viên, khuyến khích sự cố gắng trong học tập, rèn luyện của HS; giúp HS phát huy nhiều nhất khả năng; đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan."

Thông tư 22 tiếp tục phát triển nguyên tắc đánh giá HS tiểu học "Đánh giá thường xuyên bằng nhận xét, đánh giá định kì bằng điểm số kết hợp với nhận xét; kết hợp đánh giá của GV, HS, cha mẹ HS, trong đó đánh giá của GV là quan trọng nhất".

Yêu cầu đánh giá này nhắc nhở GV thường xuyên quan tâm, theo dõi sát HS ngay trong quá trình học tập trên lớp, trong từng giờ học, môn học. Từ đó, GV đưa ra những nhận xét nhằm động viên, khuyến khích sự tiến bộ của từng HS, đồng thời uốn nắn những hoạt động chưa phù hợp, giúp HS vượt qua khó khăn trong học tập, hoàn thành từng đơn vị kiến thức nhỏ nhất, góp phần hoàn thành mục tiêu bài học, chương trình môn học theo từng giai đoạn học tập.

Đánh giá sự hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất HS. Những năng lực và phẩm chất này được kế thừa và tóm tắt ngắn hơn so với Thông tư 30 nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ ý nghĩa, đánh giá đầy đủ những năng lực và phẩm chất cần thiết ở HS tiểu học.

Ví dụ Thông tư 30 quy định năng lực hợp tác, giao tiếp thì Thông tư 22 tóm gọn là hợp tác (trong hợp tác có giao tiếp); hay Thông tư 22 chỉ quy định phẩm chất “yêu thương” - bao hàm đánh giá phẩm chất yêu gia đình, bạn bè và người khác, yêu trường, lớp, quê hương, đất nước.

Thông tư 22 đánh giá thường xuyên các môn học và hoạt động giáo dục bằng 3 mức đánh giá: Hoàn thành tốt, hoàn thành và chưa hoàn thành (trước đây theo Thông tư 30 chỉ có 2 mức Hoàn thành và Chưa hoàn thành). Thông tư  22 cũng quy định thông qua quá trình đánh giá thường xuyên đến giữa và cuối mỗi học kì, lượng hóa từng năng lực, phẩm chất thành ba mức:  Tốt, Đạt, Cần cố gắng (trước đây theo Thông tư 30 chỉ có 2 mức Đạt và Chưa đạt).

Xét về mặt tâm lý tiếp nhận, 3 mức này nhìn nhận rõ ràng hơn kết quả phấn đấu của HS, phụ huynh sẽ nắm bắt rõ hơn mức độ đạt được của con mình. Đồng thời, giúp HS nhận ra mình thiếu hụt những gì so với chuẩn kiến thức, kỹ năng hay yêu cầu, mục tiêu bài học để cả GV và HS cùng điều chỉnh hoạt động dạy và học. Khắc phục được sư “kêu ca” của GV và phụ huynh HS khi đánh giá môn học chỉ có 2 mức Hoàn thành và Chưa hoàn thành thì chưa phân định rõ những HS vượt trội hơn so với những HS “hoàn thành” khác.

Vậy đánh giá thường xuyên, đánh giá định kì các môn học (hoạt động giáo dục) và đánh giá năng lực, phẩm chất HS tiểu học theo Thông tư 22 đã kế thừa những giá trị nhân văn và cốt lõi của Thông tư 30. Tất cả đều thể hiện được mục tiêu cụ thể của Nghị Quyết 29-NQ/TW: “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể  chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS…”.

Giảm bớt gánh nặng hồ sơ sổ sách “5 còn 2”

Sổ theo dõi đánh giá kết quả học tập của GV chủ nhiệm và đặc biệt đối với GV dạy các bộ môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Thể dục,… do GV phải dạy nhiều lớp, nhiều HS nên việc đánh giá gặp không ít khó khăn. Trước tình hình này, Bộ và Sở đã có nhiều công văn chỉ đạo những GV bộ môn chỉ đánh giá những HS có nổi trội và HS hạn chế cần được khắc phục; còn những em hoàn thành thì không cần ghi vào sổ nhận xét mà đánh giá trực tiếp trong tiết học hoặc đánh giá vào vở của HS.

Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện, nhiều địa phương, trường học vẫn máy móc, cứng nhắc trong chỉ đạo, quản lí hồ sơ đánh giá HS tạo nên áp lực không nhỏ cho GV. GV mất quá nhiều thời gian cho việc ghi sổ đánh giá mà bỏ quên phải đầu tư cho những giờ dạy sinh động, hấp dẫn, hiệu quả. Chính vì thế, Thông tư 22 chỉ quy định 2 loại hồ sơ đánh giá HS.

Sổ theo dõi chất lượng giáo dục được thay bằng bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục, đồng thời không quy định cứng nhắc bất kì loại sổ nào sử dụng trong quá trình đánh giá HS; khuyến khích sử dụng các phần mềm đánh giá HS trực tuyến, bảng tổng hợp đánh giá điện tử,…. GV được trao quyền tự chủ theo dõi sự tiến bộ của HS, ghi chép những lưu ý với HS có nội dung chưa hoàn thành hoặc có khả năng vượt trội nhằm tự mình nắm bắt thông tin và sử dụng khi cần thiết (các cấp quản lí giáo dục không kiểm tra sổ ghi chép cá nhân GV).

Học bạ theo Thông tư 22 chỉ được ghi nhận và đánh giá vào thời điểm cuối năm học thay vì GV phải viết sổ học bạ vào cuối học kì 1, cuối năm học như Thông tư 30 quy định.

Sự thay đổi về số lượng và yêu cầu ghi chép hồ sơ sổ sách đã thật sự giảm bớt gánh nặng về hồ sơ đánh giá cho GV; tạo điều kiện cho GV dành nhiều thời gian, ý tưởng cho các giờ dạy tích cực, sinh động, hiệu quả.

Từ khi triển khai Thông tư 22 đến nay, GV đã bộ lộ rõ sự đồng thuận, phấn khởi và hưởng ứng nhiệt tình, thực hiện đánh giá HS hiệu quả, đặc biệt là không còn “nỗi ám ảnh” sổ theo dõi của Thông tư 30. Tuy nhiên, việc không kiểm tra sổ ghi chép của GV, chúng ta cũng không ngoại trừ trường hợp GV không ghi nhận sự tiến bộ của HS hoặc những vấn đề cần giúp đỡ cho HS vượt qua khó khăn, như vậy sẽ dẫn đến tình trạng HS không được theo dõi để giúp đỡ. Do đó CBQL cần có những giải pháp sát sao để kiểm tra HS, thông qua đó để đánh giá GV trong việc thực hiện Thông tư 22.

Nâng cao vai trò chỉ đạo, trách nhiệm của Hiệu trưởng trong quản lí ra đề kiểm tra, đánh giá HS.

Thông tư 22 quy định trách nhiệm chỉ đạo việc ra đề bài kiểm tra định kì, xây dựng và thực hiện kế hoạch bồi dưỡng, giúp đỡ HS; nghiệm thu, bàn giao chất luợng giáo dục HS; xác nhận kết quả đánh giá HS cuối năm học; xét lên lớp; quản lí hồ sơ đánh giá HS cho hiệu trưởng, khắc phục được những bất cập trong việc thực hiện trước đây của Thông tư 30. 

Theo Thông tư 22 thì việc ra đề kiểm tra, đánh giá định kì HS tiểu học theo định hướng phát triển năng lực theo 4 mức: Biết, hiểu, vận dụng và vận dụng cao (sáng tạo) thay cho đánh giá 3 mức của Thông tư 30. Sự thay đổi này dựa trên cơ sở lí luận các cấp độ nhận thức (Thang kiến thức) của Bloom và phù hợp với dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS.

Để giúp cho Hiệu trưởng và GV thực hiện trách nhiệm ra đề kiểm tra định kì, đánh giá HS tiểu học, Bộ GD&ĐT (Vụ GDTH) đã định hướng, tập huấn Nâng cao năng lực ra đề kiểm tra định kì cho cốt cán cấp tỉnh/thành phố.

Từ ngày 11/01 đến ngày 13/01/2017, thành phố Cần Thơ đã tổ chức triển khai lại 05 lớp tập huấn nâng cao năng lực ra đề kiểm tra định kỳ theo Thông tư 22 cho CBQL và GV cốt cán các quận, huyện các môn học: Tiếng Việt, Toán, Khoa học, Lịch sử và Địa lý, Ngoại ngữ (Tiếng dân tộc), Tin học, với 67 học viên/lớp (tổng cộng 335 học viên/5 lớp). Thông qua lớp tập huấn, Hiệu trưởng và GV từng bước nâng cao nhận thức và dần hình thành kĩ năng biên soạn đề kiểm tra định kì theo định hướng phát triển năng lực cho HS.

Ngoài những sửa đổi, bổ sung trên, Thông tư 22 quy định khen thưởng cuối năm cho những HS hoàn thành xuất sắc các nội dung học tập và rèn luyện và những HS có thành tích vượt trội hay tiến bộ vượt bậc về về ít nhất một môn học hoặc ít nhất một năng lực, phẩm chất được GV giới thiệu và tập thể lớp công nhận.

Quy định khen thưởng này mang tính thực tiễn, tính khoa học về sự hình thành và phát triển năng lực cá nhân, đảm bảo yêu cầu không gây áp lực cho HS, phụ huynh và nhằm hạn chế bệnh thành tích trong giáo dục. Thông tư 22 cũng quy định thêm bài kiểm tra định kì môn Toán, Tiếng Việt giữa kì đối với HS lớp 4, 5 nhằm giúp cho HS làm quen dần với hình thức kiểm tra, đánh giá ở cấp học tiếp theo.

Tóm lại, với sự kế thừa, phát huy và cụ thể hoá Thông tư 30, Thông tư 22 đã tạo nên một diện mạo mới trong đánh giá HS tiểu học; tạo được sự đồng thuận của CBQL, GV ngành giáo dục; đón  nhận được sự cổ vũ nhiệt tình của phụ huynh, cộng đồng;…góp phần tạo dựng niềm tin vào sự phát triển trong đánh giá HS tiểu học và sự phát triển bền vững của giáo dục tiểu học trong thời kì đổi mới, hội nhâp quốc tế ngày nay./.