Nhiều bài học kinh nghiệm sau 5 năm triển khai Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới

Dù đạt được nhiều thành tựu, ngành giáo dục vẫn đối mặt với các rào cản mang tính hệ thống, bao gồm chênh lệch vùng miền, thiếu hụt nguồn lực và khó khăn trong duy trì kết quả lâu dài. Các vấn đề này đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và dài hạn trong giai đoạn tiếp theo.

Kết quả thực hiện các mục tiêu, tiêu chí giáo dục của Chương trình giữa các vùng miên còn chênh lệch, nhất là các tiêu chí về cơ sở vật chất trường học. Vùng Đồng bằng sông Hồng có 100%, Vùng Đông Nam bộ có 98% xã đạt, thì Vùng miền núi phía Bắc có 71,6%, Vùng Tây nguyên có 81,6% số xã đạt tiêu chí.

Chất lượng giáo dục vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền, ở các khu vực dân tộc thiểu số và miền núi, ngoài vấn đề bỏ học, chất lượng giảng dạy còn hạn chế do thiếu giáo viên có trình độ cao, cơ sở vật chất chưa đầy đủ. Ở một số khu vực, nhận thức của người dân về giáo dục còn hạn chế, dẫn đến tỉ lệ bỏ học cao, đặc biệt ở vùng dân tộc thiểu số. Việc duy trì sĩ số học sinh sau khi đạt chuẩn nông thôn mới cũng gặp khó khăn do giảm chính sách hỗ trợ.

Ở nhiều địa phương, việc nâng cao chất lượng xã đạt chuẩn còn thiếu tính bền vững, chưa thực sự gắn với điều kiện thực tế, văn hóa bản địa và nhu cầu phát triển dài hạn. Nhiều xã đạt tiêu chí Trường học và Giáo dục ở mức tối thiểu, thiếu bền vững do thu nhập người dân thấp, thiên tai gây hư hỏng cơ sở vật chất và quy hoạch trường học chưa đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Đối với cấp học mầm non, triển khai phổ cập mầm non trẻ năm tuổi nhưng một số đơn vị có tỉ lệ phòng học kiên cố thấp, tỉ lệ giáo viên chưa đảm bảo, chính sách hỗ trợ ăn trưa cho trẻ em mẫu giáo còn thấp, qua đó dẫn đến chất lượng đạt chuẩn phổ cập mầm non trẻ năm tuổi chưa bền vững; ở một số địa phương tỉ lệ trẻ em 3 tuổi, 4 tuổi được huy động thấp; đến 5 tuổi mới được huy động ra lớp nên hạn chế nhiều về chất lượng giáo dục, đặc biệt là các trẻ em vùng dân tộc thiểu số và miền núi, bãi ngang ven biển, hải đảo, vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn.

Công tác báo cáo của các địa phương, đơn vị còn nhiều hạn chế: hệ thống thông tin PCGD, XMC không được duy trì hoạt động thường xuyên do lạc hậu về kĩ thuật, không được nâng cấp do đó ảnh hưởng tới công tác thống kê, báo cáo; chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số hiện nay. Về số lượng, chất lượng và tiến độ báo cáo theo quy định chưa đảm bảo do đó, ảnh hưởng đến công tác tổng hợp, theo dõi, đôn đốc, báo cáo chung của toàn ngành.

Giai đoạn 2021 - 2025, có nhiều chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai đồng thời trên cùng một địa bàn, do nhiều cơ quan tổ chức chỉ đạo, triển khai thực hiện dẫn đến dàn trải về nguồn lực; cơ chế lồng ghép các nguồn vốn của các Chương trình mục tiêu quốc gia khó thực hiện.

Những kết quả đạt được đáng ghi nhận cùng những bất cập được chỉ rõ, trong giai đoạn 2021 – 2025, nhiều bài học kinh nghiệm cũng đã được rút ra, định hướng cho thời gian tiếp theo. Thứ nhất, tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, công tác phối hợp giữa các cấp, các ngành đến cơ sở. Nâng cao vai trò tham mưu của ban chỉ đạo phổ cập giáo dục, xóa mù chữ của tỉnh và ngành Giáo dục trong việc thực hiện các chỉ tiêu về giáo dục.

Thứ hai, việc đánh giá, công nhận các tiêu chí nông thôn mới cần thực chất, đảm bảo tính công bằng, bền vững trong xây dựng nông thôn mới.

Thứ ba, nâng cao công tác tuyên truyền, nhận thức, ý nghĩa của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Trong đó nhấn mạnh nội dung, iệc tham gia vào Chương trình là cơ hội của giáo dục, đặc biệt là giáo dục địa phương. Xác định rõ thực hiện tốt các nhiệm vụ của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới cũng chính là chuẩn bị tốt các điều kiện (đặc biệt là cơ sở vật chất, thiết bị dạy học) để triển khai thực hiện chương trình giáo dục.

Kịp thời truyền thông, tuyên truyền phản ánh, chuyển tải tình hình triển khai và kết quả đạt được đối với thực hiện Chương trình ở các cấp, các ngành trung ương và địa phương, tạo được sự đồng thuận, tích cực hưởng ứng tham gia của toàn xã hội.

Thứ tư, đa dạng hóa nguồn lực, tăng cường huy động nguồn lực xã hội hóa, kết nối chặt chẽ với các mục tiêu của chương trình nông thôn mới. Điều này giúp các địa phương khắc phục khó khăn về kinh phí, xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại và toàn diện hơn. Sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế thể hiện tinh thần chung tay vì giáo dục và phát triển nông thôn bền vững.

Thứ năm, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện của các cơ sở giáo dục. Từ đó có giải pháp hỗ trợ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành mục tốt nhất tiêu của chương trình.